ديوارنگاري شهری با استفاده از گیاهان دارویی

ديوارنگاري شهری با استفاده از گیاهان دارویی

استفاده از گیاهان برای فعال سازی سطوح و تزیین و رویکردی نو به دیوارنگاری شهری

یک گرد آوری و متا آنالیز

محسن حاجی صادقیان

چکیده:

تحقیق حاضر یک تحقیق کاربردی است که سعی شده است در آن با تلفیق هنر و طبیعت روش های عملی برای توسعه ی دیوارنگاری گیاهی را ارائه نماید. مبنای این تحقیق ویژگی های طبیعی گیاهان است که در تقابل با متد ها و سبک های مختلف هنر دیوارنگاری گیاهی قرار گرفته و ظرفیت ها و محدودیت های گیاهان مورد استفاده را تبیین میکند. ماهیت این پژوهش کیفی بوده و روش تحقیق توصیفی است.

مقدمه:

دیوار نگاری به چیزی بیشتر از ترسیم در اندازه ی بزرگ روی دیوار اشاره دارد و تفاوت و تمایز بین این دو در مجموعه ویژگیهای زیبایی شناسانه و ضرورت های فنی بسیار متغیر است. از جمله تفاوت های دیوار نگاری با نقاشی می توان به ماندگاری مکان اجرای اثر یا جدایی نا پذیر بودن نقاشی از بنا اشاره نمود. امروزه نقاشی دیواری از نظر ایجاد تاثیرات قوی بصری و آفرینش زیبایی و هماهنگی فرم و ریتم، نقش ارزشمندی در آثار معماری و زیباسازی شهری دارد. این رشته هنری اگر به درستی شناخته شود و به درستی به اجرا درآید، با توجه به فضاهای زیبا و باشکوهی که به وجود میآورد میتواند با هنر معماری تلفیق شود، همچنین این توان و اهمیت را در خود دارد که با فرهنگ و هنر هر ملتی در آمیخته و به آن ارزش و اعتبار والایی دهد. دیوار نگاری علاوه بر جنبه های تزئینی به علت تعامل ویژه با محیط و مخاطب به هنری چند بعدی تبدیل شده است. به طوریکه امکان تجربه دیگر گرایش های هنری را در خود فراهم کرده است. با پیشرفت تکنولوژی امروز دیگر اجرای هنر به تکنیک، مواد و مصالح محدود نیست و با تنوع در مواد و مصالح جدید میتوان فرم ها و ارزش های بصری متفاوتی ایجاد کرد. از طرف دیگر دیوارنگاری بایستی با تعاریف و نیاز های جدید جامعه ی مدرن همخوان شود و در مسیر طراحی شهری مدرن و مطابق با اصول توسعه ی پایدار و محیط زیست پیش رود. امروزه هنرمندان علاوه بر مواد و مصالح گذشته به استفاده از موجودات زنده برای خلق اثر خود روی آورده اند تا بتوانند نیاز های جدید را به زبانی نو پاسخ گفته و در عین حال هماهنگ با محیط و فضای شهری بوده و آثار آنها از تنوع کافی برخوردار باشند.

طبقه بندی آثار دیوار نگاری گیاهی:

با توجه به این نکته ی مهم که در نقاشی دیواری تنها دیوار به عنوان بستر نیست، بلکه از هر سطحی که قابلیت فعال شدن را دارا باشد میتوان به عنوان بستر استفاده کرد هرچند از معنی دیوار در اذهان عمومی دور باشد. مانند کف، سقف، ستون، گنبد، مناره، نرده و.... دیوارنگاره های گیاهی از نظر ساختاری به دو دسته تقسیم می شوند: دیواره نگاره های عمودی و افقی که ویژگی های بصری و زیبا شناختی و بیانی آن ها به شرح زیر است:

جذابیت بصری واقعی برای مخاطب به واسطه ی استفاده از بافت، فرم و رنگ گیاهان زنده،

پرهیز از جزئی نگاری و کلیت پردازی در اجرای این آثار،

تنوع آثار و مواد استفاده شده در دیوارنگاره ها به اندازه ی تنوع زیستی گیاهان،

هماهنگی این آثار با شرایط متغیر محیط و فصل ها،

ارتباط عام با مخاطبین از هر طبقه ی اجتماعی و هر گروه سنی،

ایجاد فضای چند بعدی و مینویی از طریق ارتباط با حواس پنجگانه مخاطب و ایجاد ویژگی حس مکان. همچنین این آثار را از نظر بصری می توان به سه دسته: فرمی، هندسی وترکیبی تقسیم نمود. (زهرا مالکی پور-1389)

  1. دیوارنگاری گیاهی عمودی. این دسته از دیوارنگاری های گیاهی بر سطوح ایستاده انجام میگیرند که خود دارای دو متد اجرایی است:
    1. دیوارنگاری گیاهی بربستر گیاه: در این متد درواقع نگاره و دیوار قابل تفکیک نبوده و گیاه هم نقش دیوار را بازی میکند هم نگاره.
    2. دیوارنگاری گیاهی بر بستری غیر از گیاه
  2. دیوارنگاری گیاهی افقی. در این دسته، بستر دیوارنگاری میتواند سقف، زمین یا هر سطح افقی دیگری باشد.

برای خلق یک اثر دیوارنگاری گیاهی عوامل مختلفی باید مورد سنجش قرار گیرند. این عوامل را میتوان به دو دسته قابل تغییر و غیر قابل تغییر طبقه بندی کرد.

عوامل غیرقابل تغییر شامل: اقلیم، آب و هوا، ویژگی های بومی، ویژگی های فرهنگی و...

عوامل قابل تغییر شامل: گیاهان کاندیدا برای استفاده، بستر، فرم و...

البته پیشرفت تکنولوژی مدرن هر روز بیش تر از پیش به سمت کنترل شرایط محیطی و تغییر آن بنابر سلیقه ی انسان پیش میرود. به نحوی که میتوان با استفاده از تکنیک های جدید عوامل غیرقابل تغییر را نیز در محدوده ی دیوارنگاری کنترل کرد. به عنوان مثال با استفاده از تراریوم ها میتوان شرایط اقلیمی و آب و هوایی را کنترل کرد.

برای انتخاب گیاهان کاندیدا برای استفاده در هر متد باید به پارامترهای مختلفی توجه شود. مجموعه ی این پارامترها در چارچوب یک پاردایم کلی با عنوان مفهوم توسعه ی پایدار قرار میگیرند. در ادامه پس از ارائه ی تعاریف مفاهیم بنیادی چون اقلیم، آب و هوا، توسعه ی پایدار و... به تبیین متدهای مختلف و گیاهان مناسب برای هر متد میپردازیم.

مفاهیم:

  1. توسعه ی پایدار:

اصطلاح توسعه پایدار در اوایل سالهای دهه ۱۹۷۰ درباره محیط و توسعه بکار رفت.

کمیسیون جهانی محیط زیست، توسعه پایدار را این گونه تعریف کرد: «توسعه پایدار فرایند تغییری است در استفاده از منابع، هدایت سرمایه گذاریها، سمت گیری توسعه تکنولوژی و تغییری نهادی است که با نیازهای حال و آینده سازگار باشد.»

توسعه پایدار توسعهای است که نیازهای فعلی خود را بدون خدشهدار کردن به توانایی نسل آینده برآورد ساخته و نیازهای خود را پاسخ گوید. در این تعریف حق هر نسل در برخورداری از همان مقدار سرمایه طبیعی که در اختیار دیگر نسلها قرار داشته به رسمیت شناخته شده است.

این مفهوم تلاش میکند تا به نحو روشن تری نتایج آینده رفتارهای کنونی را مورد توجه قرار دهد. توسعه پایدار زمینههای مختلفی را مورد توجه قرار میدهد:

  • تاثیر گازهای گلخانهای،
  • تغییرات آب و هوائی،
  • تخریب لایه ازن،
  • تخریب زمین،
  • کاهش منابع غیر تجدید پذیر،
  • آلودگی هوای شهرها و ...
  1. اقلیم

اقلیم به شرایط آب و هوایی یک منطقه جغرافیایی نظیر دما، رطوبت، فشار اتمسفر، باد، بارش و سایر مشخصههای هواشناسی در مدت زمانی نسبتاً طولانی نسبت داده میشود. در هواشناسی معمولاً شرایط حال حاضر آب و هوا مورد بررسی قرار میگیرد در حالی که در اقلیمشناسی مشخصههای درازمدت آب و هوا مورد توجهاست.

  1. آب و هوا

آب و هوا عبارت از آثار و شرایط و عوارض طبیعی در یک جو (هوا کره یا اتمسفر) معین و در یک دوره زمانی ثابت است.این اصطلاح معمولاً در مورد فعالیت شرایط و اوضاع عوارض طبیعی در یک دوره کوتاه مدت (چند ساعت یا چند روز) به کار میرود.هرچند این واژه در موارد کلیتری نظیر آب و هوای زمین نیز به کار میرود.

  1. آلودگی های صوتی

انتشار صدا بسته به اینکه در محیط باز یا بسته صورت پذیرد رفتار متفاوتی دارد . در یک محیط باز امواج صوتی بدون برخورد به مانع روند انتشار را تا مرز تباهی ادامه می دهند .شرایط محیطی تاثیر غیر قابل انکاری در چگونگی انتشار صدا دارد . گرچه انسان به سرو صدا عادت کرده ولی در حقیقت آلودگی صوتی یک عامل خستگی بوده و ظرفیت کار انسان را چه در مشاغل فکری و چه در شغل های بدنی و ساده کاهش میدهد آلودگی صوتی روی وضع روانی و روحی شخص اثر کرده ، باعث اشکال در تطابق یافتن انسان با محیط کار وحتی اجتماعی و خانواده می شود که نتیجه آن کاهش بازده کار می باشد . تاثیر دما و تاثیر باد دو عامل مهم در چگونگی انتشار صوت هستند . یکی از راهکارهای موثر در کاهش سرو صدای ناخواسته و آلودگی صوتی استفاده از گیاهان است. استفاده از گیاهان تنها برای کاهش تراز صدا در فرکانس های بالا موثر می باشد . خاصیت پراکنده سازی امواج صوتی توسط پوشش گیاهی به مراتب بیشتر از خاصیت جذب کردن آنها است . در نتیجه درختان بلند با کاهش دادن سرعت باد موجب عدم هدایت امواج صوتی به طرف شنونده شوند و می توانند به عنوان عایق صوتی در مقابل آلودگی صوتی مورد استفاده قرار گیرند .

انتخاب گونه

اولین قدم در طراحی فضای سبز و دیوار نگاری گیاهی در یک مکان، انتخاب گونه های مناسب برای آن مکان بوده است. بطور کلی سه عامل مکانی، اجتماعی و اقتصادی در انتخاب گونه های مناسب دخیل اند. در ذیل مجموع عواملی که راستای انتخاب گونه های گیاهی هر مجموعه علاوه بر گیاهان مقاوم و سازگار با شرایط اکولوژیکی منطقه مد نظر اند و می بایست لحاظ گردند، توضیح داده شده است. این عوامل بر مبنای اصول طراحی منظر بیان شده است.

گیاهان با نیاز آبی پایین

مقاومت در برابر خشکی از فاکتورهای مهم انتخاب گیاهان است. گیاه بوسیله ریشه های عمیق، خار، گوشتی بودن ساقه و برگ در مقابل خشکی مقاومت می کند. با کاشت این گیاهان در سایر هزینه از جمله نگهداری، نیروی کارگری، مقادیر زیاد آب صرفه جویی می گردد.

گونه های مناسب با طول عمر زیاد

هزینه کاشت رابطه مستقیمی با زنده مانی (بقا) گونه های گیاهی دارد. خرید و کاشت یک گونه گران که نرخ بقای زیادی دارد نسبت به کاشت گونه ای ارزان با امکان بقای کم ارجح می باشد.

گونه های بدون ایجاد آلرژی

سیستم OPALS پتانسیل گیاه را برای ایجاد آلرژی بوسیله مقیاسی از یک تا ده اندازه می گیرد. بهترین گونه ها آنهایی هستند که در دامنه OPALS بین ۱ تا ۴ قرار می گیرند. هرچه عدد بزرگتر شود خطر آلرژی زایی بیشتر می گردد. پس باید حتی المقدور در مکانهایی که در مجاورت معابر قرار دارند این گونه ها کشت نشوند.

گیاهان با اثر آللوپاتی

برخی گونه ها با آزاد سازی ماده شیمیایی به محیط اثرات زیان آوری دارند. این واکنش اثر آللوپاتیک (Allelopathy ) میگویند. این اثر مشابه کُند کننده های رشد شیمیایی عمل می کند و سبب کاهش رشد یا گیاهان مجاور می گردد. جهت جلوگیری از هزینه های مجدد واکاری گونه های معدوم شده، باید حتی المقدور این گونه ها کشت نگردند یا با فاصله کشت انجام شود.

گیاهان کم توقع

از منظر اقتصادی هرچه گیاه با محیط سازگارتر باشد هزینه نگهداری کمتر دارد. البته این بدان معنی نیست که فقط گیاهان کم توقع، بردبار و کم هزینه به هر فرم و شکل که هستند در فضای سبز کاشته شوند بلکه باید سعی نمود تا حتی الامکان هزینه ها با هدف و منظور خاصی که از احداث فضای سبز وجود دارد مطابقت داشته باشد.

گونه هایی که به هرس و فرم دهی کمتری نیاز دارند

انتخاب گیاهان متناسب با عرض عرض مسیر امری بسیار مهم است. ابعاد درختان و فواصل آنها باید به گونه ای باشد که حاشیه مسیر خودنمایی داشته باشند. در مسیرهای باریک درختان کشیده و در مسیرهای پهن درختان با تاج گسترده زیبایی بیشتری دارند. ارتفاع آنها هم بستگی به ابعاد مسیر دارند. از آنجاییکه مصالح ساختمانی مختلف بر روی رشد طبیعی درخت تاثیر دارد، اگر انتخاب صحیح باشد گونه های مجاور ابنیه نیاز به سرزنی مداوم و هرس پی در پی نخواهند داشت.

گونه ها بدون ظواهر منفی

ظواهر منفی عواملی هستند که سلامت عمومی را تهدید نمی کنند اما منجر به عدم رضایت عمومی می شوند (در رابطه به درختان). میوه دهی بیش از حد، مدت زمان ریزش برگها، ریختن پوست درخت، تولید ریشه های جانبی و بوهای بد همگی از این مشخصات هستند.

گونه های با مواد مترشحه کمتر

گونه هایی که صمغ ترشح می کنند و آفاتی مثل شته دارند نباید کاشته شوند. ترشحات باعث جلب حشرات و پرندگان مزاحم یا ریختن صمغ روی ماشینها می شوند. برخی گونه ها نیز در طول فصل رویش مقادیر زیادی لاشریزی دارند که شامل ریزش برگ و گل و شاخه و میوه می باشد. هزینه های مربوط به نظافت و جمع آوری لاشبرگ به وسیله انتخاب گونه مناسب صرفه جویی می شود.

گیاهان جایگزین پرچین

پرچین به دیواره سبز انبوه متشکل از گیاهان کاشته شده به صورت ردیفی در فواصل مناسب گویند. در میان گونه های گیاهی، انواع زیادی وجود دارند که به دلیل رشد انبوه و داشتن خاصیت شکل پذیری برای ایجاد پرچین مناسبند. پرچینها همیشه سبز یا خزان کننده، کوتاه، متوسط یا پا بلند، گلدار یا بدون گل هستند. همیشه سبزها بعلت سبز بودن حتی در زمستان حائز اهمیت می باشند. از انواع همیشه سبز ها می توان به سوزنی برگان اشاره کرد. خزان کنندگان درختان یا درختچه هایی هستند که در فصل زمستان برگهای خود را از دست می دهند و در صورت رعایت فاصله کاشت و هرس صحیح به صورت انبوه در می آیند و برای پرچین مناسبند. این گروه در طول سال با تغییر رنگ برگها جلوه های خاصی به پرچین می بخشند.

گیاهان جایگزین چمن

عملیات احداث و نگهداری چمن کاریها پر هزینه و وقت گیر است و نیاز به نیروی کار متخصص و آب فراوان دارد. با اندک بی توجهی در هر یک از مراحل عملیات احداث لطمه ای شدید به چمن وارد می آید. در صورتیکه با کاشت گونه های جایگزین می توان در اندک زمانی کل زمین مورد نظر را با هزینه ای اندک پوشش داد. با گزینش این گونه ها نگهداری، سرزنی و کوددهی کاهش می یابد. در بحث فضای سبز نقاطی به نام نقطه کور معروفند. در نقاط سایه افکن درختان تنومند که به سبب وجود خاک فقیر و ریشه های سطحی و برجسته در آنجا کاشت چمن امکانپذیر نیست می توان کشت جایگزین انجام داد. مزایای این گونه ها عبارتند از : سازگاری با شرایط جوی منطقه، سازگاری با اراضی آهکی و فقیر، تنوع در شکل و رنگ گل و برگ، انبوهی بوته ها و حذف علفهای هرز، انبوهی گل در گونه ها، قابلیت تکثیر، تاثیر بیشتر نسبت به چمن در پالایش هوا، مقاومت در برابر آفتاب تند است.

اما با نگاه دقیق تر و تخصصی تر و با رعایت اصول توسعه ی پایدار باید به موارد دیگری نیز توجه نمود از جمله:

عدم استفاده از گونه های مهاجم یا گونه هایی که قابلیت مهاجم شدن را دارا میباشند:

به گونه هایی که توسط عوامل طبیعی یا انسانی از اکوسیستم خود جدا شده و وارد یک اکوسیستم جدید میشوند گونه های مهاجر میگویند. مهاجرت یکی از راههای بقای گونه ها بوده و در شرایط طبیعی معمولا عامل مثبتی است. اما در برخی موارد گونه ی مهاجر آنقدر با محیط جدد سازگاری یدا میکند و ازدیاد نسل انجام میدهد که گونه های بومی منطقه در رقابت با آن شکست خورده و تدریجا از اکوسیستم منطقه حذف میشوند. به ان گونه ها که معمولا تاثیرات مخربی بر زیست بوم ها دارند گونه های مهاجم گفته میشود.

استفاده از گونه های بومی و در معرض انقراض به منظور حفظ و باز یابی آنها

متاسفانه بسیاری از گونه های گیاهی ارزشمند ایران در معرض انقراض قرار دارند اما سرمایه گذاری لازم برای احیای آنها به دلایل مختلف انجام نشده است. استفاده از این گونه ها در دیوارنگاریها میتواند هم به معرفی بیشتر آنها و جلب نظر سرمایه گذاران و هم به حفظ بقای آنها حداقل در فضای سبز کمک کند. از طرفی گیاهان بومی هر منطقه تناسب بیشتری با روحیات و فرهنگ مردم آن منطقه دارند. همچنین با اینکار میتوان از خروج ارز از کشور در ازای واردات گل به میزان چشمگیری کاست.

عدم استفاده از گونه هایی که منجر به تغییر اکوسیستم یک منطقه میشوند

با توجه به اینکه همه ی عوامل محیطی در یک اکوسیستم مانند حلقه های یک زنجیر بهم متصل اند و از هم تاثیر میپذیرند، ورود یک گونه به یک منطقه حتی در حد محدود نیز میتواند کل اکوسیستم را تحت تاثیر قرار دهد. به عنوان مثال ورود گونه ای مثل چمن که رطوبت خاک را حفظ میکند، بر جمعیت کرمهای خاکی تاثیر میگذارد. افزایش جمعیت کرمهای خاکی منجر به افزایش گونه های شکارچی مانند گنجشک سانان میشود. افزایش جمعیت گنجشک سانان به نوبه ی خود نیاز به غذای بیشتررا ایجاد میکن و نتیجتا استفاده از میوه ها و بذرهای سایر گیاهان به عنوان غذا افزایش میابد. مصرف دانه های گیاهان سبب کاهش تعداد آنها در فصل بعد رویش میشود و زنجیره به همین نحو ادامه میابد بطوریکه طی چند سال میتواند چهره ی یک منطقه را به کلی دگرگون کند.

ویژگی های گونه های مختلف گیاهی

در دیوار نگاری گیاهی یکی از ارکان اصلی آشنایی طراح با گیاهان متنوع و خصوصیات گیاهان مختلف برای منظورهای خاص میباشد . در اینجا اجمالاً به تعدادی از گیاهانی که برای طراحی مناسب می باشند اشاره شده است .

درختان مقاوم به گرد و خاک: عرعر- زالزالک- ژینکو- چنار- لیلکی امریکایی- ماگنولیا- بیدمجنون- اقاقیا- داغداغان

گیاهان جاذب پرنده: یاس وحشی &ndash زیتون-زغال اخته &ndash امین الدوله- پیروکانتا- خاس- اسپیره &ndash یاس خوشه ای &ndash انگور زینتی &ndash نارون- زالزالک

گیاهان دارای بافت خشن : عرعر- ماگنولیا- انجیر &ndash خرمالو- نخل زینتی &ndash شاه بلوط هندی

دارای بافت نرم: ابریشم &ndash لیلکی- ابریشم مصری- بید

گیاهان معطر: سرو ناز- برگ بو &ndash گل یخ &ndash سنجد- یاس خوشه ای- اقاقیا- نمدار- پائولونیا- ماگنولیاو...

گیاهان دارای رشد کم: کریپتومریا- زیتون معمولی &ndash ماگنولیا &ndash برگ بو- انجیر - زالزالک- سوفورا

درختان سریع الرشد: سرو نقره ای- عرعر-دم موشی- زیتون تلخ- چنار- سدروس- افرا سیاه- اقاقیا- پائولونیا- توت امریکایی-لاله- ابریشم

گیاهانی که در زمستان جلوه دارند: بید مرجانی- بید فری- فندق- گیلاس- سوزنی برگان مانند سرو کوهی رونده &ndash سرو سیمین &ndash انواع کاجها و سروها &ndash پهن برگان همیشه سبز مانند ماگنولیا تابستانه -آکاسیا- شمشاد - گل یخ &ndash یاسمن زمستانی

درختان بر گ قرمز: افرای ژاپنی- افرای چناری برگ قرمز- گوجه گل- فندق &ndash زرشک &ndash انجیلی در پاییز- توری در پاییز و ...

گیاهان الوان : ارغوان &ndash سیب گل &ndash میموزا &ndash طاووسی &ndash توری- ماگنولیا زمستانه &ndash ماهونیا &ndash پیراکانتا - دوتسیا

درختان مقاوم به سایه: سرخدار- دوگلاس &ndash سکویا &ndash نوئل &ndash ممرز- هدرا - راش - شمشاد خزری

درختان مقاوم به بادهای دریایی و آب شور: کاجها &ndash ایلان &ndash گل ابریشم &ndash زبان گنجشک &ndash توت &ndash صنوبر وسپیدار &ndash اقاقیا &ndash گز

گیاهان مقاوم به سرما: سرو نقره ای- کریپتومریا &ndash چینی &ndash به ژاپنی &ndash ابریشم مصری- ماگنولیا

گیاهان مناسب کاشت در شیبها: ارغوان - سنجد و...

گیاهان پوششی مناسب کاشت در زیر درختان: سالوی وحشی - قاصدک - سنگ ترشک شبدری - پوتنتیلا.

گیاهان مناسب جلوگیری از فرسایش خاک : توسکا قشلاقی- چنار- بید مجنون &ndash اقاقیا &ndash توت امریکایی &ndash سرو نقره ای

درختان آبدوست: چنار &ndash توسکا- بیدمجنون- درخت لاله و...

درختان بادشکن: توت امریکایی &ndash سرو نقره ای &ndash سرو خمره ای- اقاقیا &ndash زالزالک- نمدار- سدروس - گردو

مناسب خاک اهکی: زیتون معمولی &ndash زربین &ndash سروخمره ای &ndash چنار- زبان گنجشک

گیاهان مناسب خاک اسیدی: عرعر- لیلکی امریکایی &ndash توسکا قشلاقی &ndash اقاقیا

درختان آشغال ریز: زیتون تلخ - زیتون معمولی - اقاقیا- انواع توت، نارون و...

درختان دارای ریشه سطحی: ابریشم - آیلان - سرونقره ای.

مقاومت به حرارت

1).درختان مقاوم به گرما : پسته&mdashعناب&mdashزیتون--فیلیفرا

2).درختچه های مقاوم به گرما : طاووسی---توری---سه رنگ

3).رونده های مقاوم به گرما : گل کاغذی و.....

4). درختچه های مناسب برای خاکهای گرم : گل ختمی، مورد، درخت مرجان.

مقاومت به سرما

1).درختان مقاوم به سرما : کاج، ماگنولیا، سروها، سدرها

2).درختچه های مقاوم به سرما : زرشک، شیر خشت، طاووسی، پیروکانتا، شمشاد، برگ نو، سرو خزنده

3). گلهای مقاوم به سرما : کلماتیس، هدراهلیکس

4). درختچه های مناسب برای خاکهای سرد : زرشک، شیر خشت، میخک هندی، کاملیا

آب و هوا

1). درختانی که به شرایط خشکی هوا مقاومند : زیتون، عناب، آکاسیا، گز شاهی، سنجد

2).درختچه هایی که خشکی خاک را تحمل می کنند : طاووسی، خرزهره، شاه پسند درختی

3). درختانی که خاکهای خیس را تحمل می کنند : کبوده، توسکا، اکالیپتوس، بید ، چنار

4). درختچه هایی که به خشکی هوا مقاومند: زرشک، توری، پیروکانتا، انار، پیچ اناری، یاس ایرانی

5). درختانی که رطوبت هوا را تحمل می کنند: ماگنولیا، درخت مرجان، اکالیپتوس

خاک

1). گیاهانی که نیاز به خاکهای حاصلخیز دارند: ماگنولیا، جونیپروسها، زرشک، انواع ختمی، فنیکسها، بداغ، سه رنگ، میخک هندی و...

2). گیاهانی که خاکهای فقیر را تحمل می کنند : زیتون&mdashکاجها&mdashطاووسی&mdashپیچ امین الدوله&mdashدرمنه

3). گیاهانی که خاکهای سبک را تحمل می کنند : زیتون &ndashآکاسیا&mdashبرگ بو&mdashیاسمن

4). گیاهانی که خاکهای سنگین را تحمل می کنند : ماگنولیا&mdashکاج&mdashازگیل&mdashانار&mdashسه رنگ&mdashتوری&mdashپیروکانتا-شیر خشت و...

5). گیاهانی که خاکهای کم عمق را تحمل می کنند: اقاقیا&mdashآکاسیا&mdashفنیکسها-انار&mdashسماغ&mdashپیروکانتا و...

6). گیاهانی که خاکهای عمیق را تحمل می کنند: کافور&mdashچنار&mdashبلوط&mdashکاج مطبق&mdashسدروس و...

7). گیاهانی که خاکهای قلیایی را تحمل می کنند : زیتون&mdashازگیل&mdashاکالیپتوس&mdashکبوده&mdashگردو&mdashشمشاد&mdashبرگ بو&mdashانار&mdashمورد&mdashپیچ امین الدوله و...

8). گیاهانی که خاکهای شور را تحمل می کنند: اقاقیا&mdashگز&mdashعرعر&mdashزبان گنجشک&mdashتوری&mdashانار&mdashپسته&mdashتوت--.....

9). گیاهانی که به خاکهای اسیدی مقاومند : ماگنولیا&mdashکاج&mdashکاملیا&mdashآزالیا&mdashمیخک هندی&mdashو...

10). گیاهان مناسب برای خاکهای دستی : داردوست&mdashسماغ &ndashطاووسی&mdashکاجها&mdashجونیپروسها&mdashپیچ امین الدوله و...

آفتاب دوست وسایه دوست

1). انواع گیاهان آفتاب دوست: عرعر&mdashابریشم&mdashتوسکا&mdashزالزالک&mdashسنجد--ژینکو&mdashگردو&mdashتوت&mdashچنار&mdashدم موشی --شیر خشت&mdashشاه پسند&mdashتوری&mdashطاووسی&mdashارغوان&mdashگل کاغذی&mdashساعتی&mdashیاس&mdashرز رونده-و....

2). سایه دوستها : شمشاد&mdashآزالیا&mdashگل شراب&mdashداردوست&mdashمو چسب &ndash نارون&mdashبلوط&mdashافرا--

باد

1). گیاهان مقاوم به باد : کافور&mdashزیتون&mdashکاج مطبق&mdashفیکوس&mdashفنیکس-کاج

2). گیاهان حساس به باد : موز&mdashمرکبات&mdashافرای زینتی&mdashو....

سرعت رشد

1). کند رشدها : کافور&mdashسرو خمر های ماگنولیا&mdashسه رنگ&mdashهدرا هلیکس

2). سریع الرشد : بید&mdashآکاسیا&mdashپیرو کانتا&mdashدم موشی&mdashزیتون تلخ و...

Smog

گیاهانی که به ترکیبی از دود و مه ( در شهرها) مقاومند:

چنار&mdashعرعر&mdashماگنولیا&mdashبید&mdashتوت&mdashکبوده&mdashاقاقیا&mdashخرزهره&mdashشمشاد&mdashبرگ نو&mdashگل کاغذی&mdashو....

گیاهان کم آفت یا بی آفت

ابریشم&mdashآکاسیا&mdashسرو خمر های&mdashخرزهره&mdashآتریپلکس&mdashطاووسی&mdashگل کاغذی&mdashو....

گیاهان مناسب برای کوهستانها : ابریشم&mdashگوجه گل&mdashدم موشی&mdashشمشاد&mdashمورد&mdashسه رنگ&mdashرزها و...

فرم و ظاهر درخت

1). ستونی : سرو شیراز&mdashسکویا &ndashکبوده

2). عمودی : زبان گنجشک&mdashماگنولیا&mdashگز شاهی&mdashگوجه گل توری&mdashبرگ نو&mdashشمشاد&mdashختمی

3). گیاهان باتاج باز : گردو&mdashبلوط&mdashبه ژاپنی&mdashیاس ایرانی&mdash

4). گیاهان با تاج گرد : کاج &ndashنارون&mdashمرکبات&mdashزیتون&mdashبلوط&mdash

5). " با تاج مخروطی : توسکا&mdashسرو خمر ه ای&mdashدیو دار

6). " با حالت افتاده : بید مجنون &ndashتوت مجنون &ndash برخی اکالیپتوسها و...

7). " با حالت خوابیده : سماغ &ndashشیر خشت&mdashآتریپلکس&mdashیاس ایرانی

گیاهان مناسب برای پشت زمینه : کاجها&mdashچنار&mdashافرا&mdashنارون&mdashسرو شیراز و...

گیاهان تک درخت در چمن : ماگنولیا&mdashسرو نقره ای&mdashکاج مطبق&mdashخرمالو&mdashجوالدوز-و...

گیاهان مناسب برای باد شکن : کاج &ndashگز شاهی&mdashسرو شیراز&mdashاکالیپتوسها و...

گیاهان مناسب برای سر دیوارها و تراسها : انواع پیچ ها&mdashابشار طلایی&mdashیاسمنها &ndashگل کاغذی و..

گیاهان مناسب در چمن : سدروس&mdashدیودار&mdashیاس زرد&mdashسه رنگ&mdashشیشه شوی-برگ بو &ndashپیرو کانتا

گیاهان مناسب در ظروف کاشت : مرکبات &ndashگل کاغذی&mdashآزالیا&mdashیاسمن و...

گیاهانی که به ساختمانها خسارت می زنند( بر اثر نفوذ ریشه)

کبوده ( رعایت فاصله 11 متر) &ndashبلوط ( 9متر)-- اقاقیا ( 7 متر) &ndashچنار ( 5 متر)-- آلبالو (3 متر) &ndashسیب و گلابی (4 متر )-- افرا (6 متر ) &ndash ون (6 متر ) و...

ارتفاع:

ارتفاع گیاهان یکی از ملاحظات مهمی است که در تعیین کارایی گیاهان در دیوارنگاری باید در نظر گرفته شود.

&bullبسته به خط دید انسان در حالت های مختلف رفتاری، میزان خصوصی بودن یا جداسازی از جداکننده ها به دست می آید.

&bullارتفاع قرار گیری انسان تعیین کننده اندازه حصارها، درختچه ها، درختان و کلیه عناصر قائم و بالای سر است.

درختچه ها بر حسب اتفاعشان در مکان خاصی مورد استفاده قرار می گیرند ولی عمده استفاده آنها در زیبایی و تقسیم فضاها می باشد.

&bullارتفاع قوزک پا برای پوشاندن زمین (۲ر۵ سانتی متر تا ۲۵ سانتی متر)

&bullارتفاع زانو برای جهت دادن و راهنمایی مسیر (۴۵ سانتی متر)

&bullارتفاع کمر برای کنترل عبور و مرور و حصارها (۹۰ سانتی متر)

&bullارتفاع سینه برای تقسیم فضا (۱۸۰ سانتی متر ارتفاع چشم)

&bullارتفاع بالاتر از ارتفاع دید برای محصور کردن (۲۴۰ سانتی متر محافظ کامل)

&bullدید به آسمان (بیش از ۲۴۰ سانتی متر)

معرفی گیاهان پیشنهادی جدید برای استفاده در دیوارنگاری گیاهی و بیان اهمیت جایگزینی آنها با گونه های سابق:

انتخاب گونه های جدید گیاهی

در انتخاب و بررسی انواع گونه های گیاهی جدید موارد ذیل، بایستی مد نظر باشد.

1) سازگاری: سازگاری گونه گیاهی معرفی شده با خصوصیات آب و هوائی منطقه این امر باعث بالا رفتن قدرت رشد، تکثیر و در نهایت بقای گونه می گردد.

2) زیبایی و ظاهر آراسته: گونه جدید گیاه به نحوی که شکل و ظاهر گیاه مناسب محل مورد نظر باشد، که در این رابطه دیدگاه و نظر کارشناس فضای سبز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. عدم استفاده مناسب از یک گونه گیاه در محل مورد نظر، باعث کاهش زیبایی محوطه گردیده ضمن آنکه گاهی ممکن است باعث بروز مشکلاتی گردد به عنوان نمونه چنانچه از گیاهان انبوه در حواشی معابر و پیاده رو استفاده گردد، باعث کاهش دید رانندگان و ممانعت از توجه آنها به عابرین پیاده که در انتظار عبور از خیابان هستند، می گردد و همین امر باعث بروز حوادثی می شود.

3) خصوصیات فیزیولوژیک و مرفولوژیک گیاه: گاهی صمغ تانن و سایر اسانس های موجود در بخش های مختلف انواع گیاهان باعث وارد گردیدن لطماتی به اقشار مختلف بخصوص کودکان می گردد زیرا کودکان از روی کنجکاوی و یا بازیهای کودکانه در تماس با این پیکره های گیاهی بوده و حتی بخشی از برگ و غیره را در طی بازیهای کودکانه تناول می نمایند که در آنها ایجاد مسمومیت می نماید، لذا توجه به ایمنی اقشار مختلف این موضوع دارای اهمیت بسزائی است.

4) ایجاد آرامش خیال بیننده و جلب متخصص: ایجاد تنوع در فضای سبز به نحوی که هم باعث آرامش بازدیدکنندگان و هم باعث جلب متخصصین و علاقمندان شود و به طور کلی خواسته های همه اقشار را تامین نماید؛ چه افرادی که جهت فرار از ناملایمات زندگی به دامن طبیعت پناه آوردند و چه آنهایی که در پی یافتن طرحهای نوین ، الگوبرداری تحقیق و غیره هستند، بسیار حائز اهمیت است.

5) پرهیز از یکنواختی و روی آوردن به استفاده ترکیبی از گونه ها: سالها است که فضای سبز شهری سطح مالامال از درختان صنعتی، جنگلی چون چنار، نارون، زبان گنجشک گردیده است و سالها است که مهمترین پوشش سطح زمین در پارکها، مبادین و بلوارها چمن است، حال آنکه مشخص گردیده است که بیشترین آلرژی از طرف گیاهان فوق حادث می گردد و چمن نیز با توجه به وضعیت خشکسالی ها و کمبود آب و همچنین هزینه های بالای نگهداری، حداقل در پاره ای از مناطق که امکانات و بودجه وسیع و کلان در دسترس نیست، کاملا از چرخه کشت و فضای سبز خارج گردیده است.

  1. پیشنهاد برای جایگزین های چمن :

در شرایط اقلیمی کشور ایران که حدود 80% مساحت خشک و نیمه خشک را تشکیل میدهد نیاز به مدیریت علمی بیابان این مناطق بخصوص در بخش فضای سبز از اهمیت خاص و ویژه ای برخوردار است. عمده گیاه پوششی مورد استفاده در فضای سبز شهری گیاه چمن است که بدلیل نیاز آبی زیاد و مراقبتهای ویژه توصیه کشت آن برای مناطق کم آب مستلزم هزینه های بسیار هنگفتی است که با کاهش ضریب موفقیت در نگهداری همراه است. با هدف جایگزینی گونه های مناسب گیاهان پوششی بجای چمن در شرایط کلیماتیک کویر مرکزی گیاهانی که واجد پارامترهای فضای سبز هستند عبارتند از: آویشن خزندهThymus serpyllum ، ساجیناSajina subulata ، دایکوندرا Dichondra repens ، پاپیتالHedera helix ،کاربوبروتوسCarbobrothos sp و فرانکینیاFerankenia thymifolia ، فستوکاFestuca ovina ، فالاریسPhalaris sp و لامپرانتوس Lampranthus sp .

همچنین میتوان در برخی از سطوح از گیاهان پوششی بجای چمن استفاده کرد.

آشنایی با گیاهان پوششی&rlm:

گیاهان پوششی، گیاهانی هستند کوتاه و سریع الرشد که اکثر آنها در زمان بسیار کوتاهی، سطح خاک را فرا گرفته و زمین را به خوبی می پوشانند. این گیاهان نسبت به مواد غذایی پر توقع نبوده و آب زیادی لازم

ندارند. درعین حال به توجه و مراقبت کمی نیاز دارند.

عده ای از آنها نسبت به شوری خاک مقاوم می باشند و برخی دیگر در خاک های شنی و ضعیف بخوبی رشد و نمو می کنند. بعلاوه زمانیکه گیاهان پوششی بخوبی رشد کنند و بصورت متراکم و انبوه دربیایند، مانع از رشد علفهای هرز می شوند. بنابراین بعد از کاشت گیاهان پوششی مشکل علفهای هرز وجود نخواهد داشت.

اکثر گیاهان پوششی در طول دوران رشد، گلهای رنگارنگ و زیبایی ایجاد می کنند. بسیاری از آنها دائمی بوده و یا با بذرافشانی طبیعی همه ساله رویش می یابند.

از گیاهان پوششی برای طراحی باغ و پارک و غیره می توان استفاده کرد و در انتخاب گیاهان بدین منظور باید خصوصیاتی از قبیل فرم و شکل، رنگ، نوع سازگاری با آب و هوای محیط و هماهنگی با دیگر گیاهان توجه بسیار نمود.

برای انتخاب گیاهان به منظور کاشت درهر منطقه باید به واکنش گیاهان نسبت به عوامل محیطی توجه کافی داشت. مهمترین فاکتور قابل بررسی درجه حرارت است. به این معنی که حداقل درجه حرارتی که گیاه در زمستان می تواند تحمل کند باید کاملاً مشخص باشد

در مناطقی با زمستانهای سخت اگر پوشش برف برای مدت زیادی روی زمین باقی بماند و گیاهان پوششی را بپوشاند، این گیاهان از تغییرات شدید درجه حرارت در امان می مانند و از بین نمی روند. ولی در مناطقی که برف کمی دارند و در اکثر روزها متناوباً یخبندان و ذوب یخ صورت می گیرد، گیاهان پوششی که ریشه های سطحی دارند بدون حفاظ قرار می گیرند و به سرعت از بین می روند. بنابراین در مناطق سردسیر وجود پوششی از برف باعث حفظ گیاهان پوششی کوتاه قد با ریشه های سطحی می شود. اگر پوشش برف وجود نداشته باشد این گونه گیاهان باید به نحوی پوشیده شوند.در حالیکه گیاهانی که ریشه قوی و عمیق دارند به طور مثال پیچ امین الدوله و شیر خشت می توانند بدون هیچگونه مراقبت بخوبی دوام آورند .

اسیدیته، زهکشی، نور و نوع خاک از جمله عواملی هستند که باید قبل کاشت گیاهان کاملاً بررسی شوند. بسیاری از گیاهان در خاکی که PH آن حدود 5/6 باشد به خوبی رشد می کنند. در حالیکه عده ای تنها در خاک اسیدی رشد می کنند

زهکشی عامل مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد. اگر خاک طوری باشد که برای مدت طولانی مقدار زیادی آب را در خود نگه دارد، تعداد کمی از گیاهان را می توان یافت که بتوانند در آن دوام آورند، به رشد ادامه دهند . بنابراین قبل از کاشت باید به زهکشی خاک توجه کافی نمود.

سایه کامل، درمواردی ادامه رشد را برای بسیاری از گیاهان مشکل می کند .بسیاری از درختان و بوته ها روی خاکی که در آن ریشه دوانیده اند، سایه می اندازند و در چنین شرایط بهتر استگیاهان کوتاهی را انتخاب کرد که بتوانند با ریشه درختان از نظر آب و مواد مغذی رقابت کنند و درعین حال نسبت به سایه مقاوم باشند .

نوع خاک نیز ،عامل مهمی است که باید قبل از کاشت در نظر گرفته شود. تعداد کمی از گیاهان می توانند در خاک های ماسه ای بخوبی رشد کنند و بسیاری نیز درخاک کاملاً رسیو سنگین که زهکشی مناسب ندارد به سختی رشد می کنند .بنابراین این نوع خاک ها را باید قبل از کاشت اصلاح کرد.

هنگامی که شرایط لازم برای کاشت گیاه فراهم شد، باید مراقب بود که ریشه های کوچک درمقابل نور آفتاب و باد قرار نگیرند و خشک نشوند.در هنگام کاشت بهتر است روی ریشه های گیاه، پوشش مرطوبی قرار دهیم تا صدمه نبینند.

نکته مهم دیگر در کاشت گیاهان پوششی این است که قبل از کاشت گیاه در محل دائمی اش باید از حداکثررشد آن آگاهی کافی داشت تا با توجه به سرعت رشدش فضای کافی برای گسترش آن در نظر گرفته شود. این مسئله بخصوص در مورد گیاهان پوششی صدق می کند چرا که بعضی از آنها بسیار سریع رشد می کنند بطوریکه یک گیاه کوچک درمدت 2 سال می تواند چندین مترمربع از زمین را بپوشاند.

مزایای گیاهان پوششی:

&bullنسبت به خشکی مقاومند.

&bullنیاز آبی کمی دارند.

&bullمقاوم در برابر شوری آب و خاک هستند.

&bullقابلیت کاشت در شیب های تند را دارند.

&bullهزینه کاشت و نگهداری آنها کم است.

معرفی چند گونه از گیاهان پوششی:

پیچ تلگرافی Vinca minor

از تیره ی آپوسیناسه

گیاهی است که شاخه ها وبرگ های آن روی زمین می گسترند وبه عنوان پوشش سبز از آن استفاده می شود.

گل های آبی آن در فصل بهار زیبا است این گیاه در سایه بسیار مقاوم است ودر زیر درختان کاشته می شود.

عشقه:

نام علمی : Hedera helix

خانواده : ARALIACEAE

نام انگلیسی : IVY

پاپیتال گیاه پوششی و همیشه سبزی است که دارای ساقه های دائمی چوبی و بالا رونده چسبنده میباشد. زیستگاه اولیه آنها اروپا، آسیا و شمال آفریقا بوده است. این گیاه همیشه در بیشه ها، پرچینها و محلهای سایه رشد کرده و برای پوشش دیوارها و فنسها ایده آل میباشد.

انواع مختلف پاپیتال دارای برگهایی بزرگ یا کوچک با بریدگیهایی در حاشیه هستند که پس از بلوغ تغییر شکل داده، فاقد لب، تیره رنگتر و ضخیمتر میگردند ، هم چنین جوانه های گیاه نیز سختتر میشوند. رنگ برگها از سبز تیره تا سبزمایل به خاکستری و یا برگهای ابلق «سبز و زرد» بسته به واریته گیاه تغییر میکند. به طور کلی نسبت به شرایط محیطی دارای قدرت سازگاری بالایی میباشد و در حرارت بالا و پایین و روشنایی کم و زیاد میتواند رشد کند. آن دسته از پاپیتالها که برگهای ابلق دارند، نسبت به سرما و خسارات ناشی از باد متحمل تر میباشند. انواع ضعیف پاپیتال را میتوان در گلخانه و محیط های بسته پرورش داد.

این گیاه پوششی تا هنگامیکه در کنار یک مانع عمودی قرار نگیرد بالا نمیرود. اگر مانع عمودی یک درخت باشد بهتر است از بالاروی پاپیتال جلوگیری نمود و یا اینکه به صورت کنترل شده آن را هدایت کرد زیرا تجمع آن روی تنه درخت سبب خشک شدن درخت میگردد.

رشد این گیاه در ابتدا کند میباشد، در عین حال انواع ابلق آن نسبت به سبز رشد کمتری دارند. اوایل تا اواسط پاییز زمان گلدهی پاپیتال میباشد. گلهای آن به صورت نامشخص به رنگ سبز مایل به زرد و نیمه کروی با بویی مشابه بوی عسل میباشند. این گلها تا هنگامیکه گیاه 10 ـ 5 ساله نشده است، ظاهر نمیشوند. میوه های آن سمی بوده و توسط پرندگان جابجا میشوند.

نیازها

محل مناسب : محیطی نیمه سایه یا سایه بر روی دیوارهای شمالی و شرقی مناسب است اما دیواره های جنوبی روشن «آفتابگیر» برای این گیاه بسیار گرم است. انواع پاپیتال که دارای برگ سبز هستند قادر به تحمل محیط های سایه شدید میباشند، در حالی که انواع ابلق آن طالب نور بیشتری هستند و در نور آفتاب رنگ زیباتری دارند.

انواع مختلف خاکها را به شرط آن که زهکش خوبی داشته باشند تحمل میکنند اما در خاکهای غنی و آلی سریعتر ریشه دوانی مینمایند. خاک با اسیدیته بین 7 ـ 6 برای آنها مناسب است اما اغلب پاپیتالها در شرایط کمی قلیایی نیز رشد میکنند.

پاپیتال اگر به خوبی استقرار یافته باشد میتواند شرایط کم باران و درجه حرارت بالا را برای مدتی تحمل کند اما اگر آبیاری عمیق صورت گیرد رشد گیاه بهتر و انبوه تر خواهد بود. بهتر است فواصل آبیاری طوری تنظیم شود که خاک رطوبت متعادلی داشته باشد (یعنی در فصل تابستان دور آبیاری را کوتاه و در پاییز و زمستان زیاد نمایید). باید به این نکته توجه داشت که خشکی بیش از حد باعث کندی رشد و آبیاری زیاد سبب زردی برگها و ریزش آنها میگردد.

تکثیر و مراقبت : در تمامی فصول سال میتوان نسبت به تکثیر پاپیتال از طریق تهیه قلمه سبز اقدام نمود، اما بهترین زمان قلمه گیری از اواخر مرداد تا اواخر مهر میباشد. قلمه های تهیه شده را باید در مخلوط پیت و ماسه در مکان گرم و سایه قرار داد تا ریشه دهند (بین 4 تا 6 هفته) سپس آنها را جابجا نمود. بهترین زمان انتقال آنها به زمین اصلی از پاییز تا بهار است. عملیات هرس آنها را میتوان در بهار و تابستان انجام داد.

پاپیتال به مراقبت خاصی نیاز ندارد اما میتوان رویشهایی را که به سمت بیرون رشد کرده و فرم کلی گیاه را بر هم زدهاند از بیخ قطع نمود، به ویژه در شهرها که بر اثر غبار و دود برگهای آن کثیف میشوند گاهی هرس شاخه های قدیمی باعث حذف برگهای کثیف میشود.

هرس : این گیاه به هرس خاصی نیاز ندارد اما در گیاه جوان، شاخه ها و ساقه هایی را که ضعیف به نظر میرسند حذف مینمایند تا رویشهای قویتری رشد کنند. پس از تثبیت گیاه نیز هر از چندگاهی آن را سر شاخه زنی نمایید تا رشد آن کنترل شود. اما هیچگاه حذف شاخه ها و ساقه ها را تا محل ساقه های مسن تر از 4 تا 5 سال انجام ندهید زیرا ساقه های با این سن، بسیار کند تجدید حیات مینمایند. در مورد انواع ابلق نیز به محض ظهور شاخه های سبز یک دست آنها را حذف نمایید چرا که این شاخه های سبز مقاوم تر هستند و اگر حذف نگردند، غالب شده و به تدریج شاخه ابلق در روی گیاه دیده نمیشود. در مناطقی که احتمال نشستن گرد و غبار بر روی شاخه و برگ این گیاه وجود دارد نیز هر چند وقت یکبار گیاه را سرشاخه زنی نمایید.

اگر هدف شما از هرس، جوان نمودن یک گیاه پیر و نافرم است تمام شاخه ها و ساقه های گیاه را در راستای تکیه گاه به طور عمودی نگاه دارید و به کمک جاروی دستی آن را تمیز نمایید و شاخه های اضافی را حذف نمایید . در طول مدت یک ماه یا در همین حدود شاخه های برهنه به وسیله برگهای سبز و تازه پوشیده میشوند.

به منظور تندیس سازی بوسیله پاپیتال باید انواعی را که واجد برگهای ریز هستند انتخاب نمود و بر روی اشکال از پیش انتخاب شده هدایت کرد و پس از مدتی گیاه کاشته شده فرم یک درختچه را میگیرد.

انواع گونه های آن عبارتند از :

Hedera helix &ldquoPedata&rdquo

برگهای این گونه 5 لوبی، همانند پای مرغ، به رنگ سبز ـ خاکستری متالیک با رگههای سفید ـ خاکستری میباشد. این گونه برای پوشش زمین مناسب نمیباشد. ارتفاع آن به 4 متر (2 فوت) میرسد.

ویژگیها: محیط نیمه سایه و خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به سرما بسیار مقاوم است (تا 15ـ درجه سانتیگراد)

Hedera helix &ldquoGracilis&rdquo

این گونه دارای برگهایی با لوبهای نوک تیز به رنگ سبز تیره میباشد که در زمستان تا حدودی ارغوانی میشود. این گونه برای پوشش زمین مناسب نمیباشد . ارتفاع و میزان گستردگی آن 5 متر (15 فوت) است.

ویژگی ها: محیط نیمه سایه و خاک بازهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما نیز بسیار مقاوم است (تا 15 ـ درجه سانتیگراد) .

Hedera helix &ldquoWoener&rdquo

برگهای آن دارای لوبهای ضخیم سبز خاکستری با رگه های کمرنگ بوده که در زمستان ارغوانی میشوند. این گونه برای دیوارهای شمالی و شرقی بسیار مناسب است. ارتفاع آن به 4 متر (12 فوت) و میزان گستردگی آن به 3 متر (10 فوت) میرسد.

ویژگیها: محیط نیمه سایه و خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما بسیار مقاوم است (15 ـ درجه سانتیگراد) .

Hedera helix&ldquo Nigra&rdquo

برگهای این گونه بسیار متراکم و کوچک و به رنگ سبز تیره هستند که در زمستان ارغوانی مایل به سیاه میشوند. این گونه برای دیوارهـای شـمالی کوتاه مناسـب است. ارتفـاع و میزان گستـردگی آن به 2/1 متـر (4 فوت) میرسد.

ویژگیها : محیط نیمه سایه و خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما بسیار مقاوم است (تا 15 ـ درجه سانتیگراد).

Hedera helix &ldquoAtropurpurea&rdquo

برگهای آن بسیار متراکم ، 5 لوبی و به رنگ سبز تیره میباشد که در زمستان ارغوانی میشوند. این گونه برای دیواره های سایه مناسب است. ارتفاع آن به 4 متر (12 فوت) و میزان گستردگی آن به 5/2 متر (8 فوت) میرسد.

ویژگیها: محیط نیمه سایه و خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما بسیار مقاوم است (تا 15 ـ درجه سانتیگراد) .

Hedera helix &ldquoAdam&rdquo

برگهای آن متراکم و کوچک و به رنگ سبز روشن میباشند که حاشیه آنها کرم مایل به زرد است. در گلخانه به صورت مداوم رشد میکند و اگر در فضای باز کاشته شوند امکان دارد در زمستان آسیب ببیند که خسارت آن جبران پذیر است. ارتفاع آن به 2/1 متر (4 فوت) و میزان گستردگی آن به یک متر (3 فوت) میرسد.

ویژگیها : نور پسند بود و آفتاب کامل و خاک بازهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما نیمه مقاوم است (تا صفر درجه سانتیگراد را تحمل میکند).

Hedera helix &ldquoEva&rdquo

برگهای آن کوچک سه لوبی به رنگ سبز مایل به خاکستری با حاشیه کرم میباشد. در گلخانه به طور مداوم رشد میکند. در صورتیکه در فضای باز کاشته شود ممکن است در زمستان آسیب ببیند که ضایعات آن جبران ناپذیر است. این گیاه برای دیوارهای گرم مناسب است. ارتفاع آن به 2/1 متر (4 فوت) و میزان گستردگی آن به یک متر (3 فوت) میرسد.

ویژگیها : آفتاب کامل به همراه خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما مقاومت نسبی دارد و تا 5ـ سانتیگراد را تحمل میکند.

Hedera helix &ldquoAnne Marie&rdquo

برگهای این گونه در اندازه متوسط 6 لوبی به رنگ خاکستری مایل به سبز روشن با حاشیه کرم میباشد. این گیاه اغلب در گلخانه و به عنوان گیاه آپارتمانی کشت میشود و در فضای باز در زمستان آسیب میبیند که ضایعات آن جبرانناپذیر است از آن میتوان در محیط های سرپوشیده استفاده کرد. این گونه برای دیوارهای گرم مناسب است. ارتفاع آن به 2/1 متر (4 فوت) و میزان گستردگی آن به یک متر (3 فوت) میرسد.

ویژگیها : آفتاب کامل به همراه خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما مقاومت نسبی دارد و تا دمای 5ـ درجه سانتیگراد را تحمل میکند.

Hedera helix &ldquoGalcier&rdquo

برگهای آن مثلثی به رنگ نقرهای، سبز مایل به خاکستری با یک حاشیه سفید باریک میباشد. این گونه برای پوشش زمین و دیـوارها مناسب است. ارتفـاع آن به 3 متر (10 فوت) و میـزان گستردگی آن به 2 متر (6 فوت) میرسد.

ویژگیها: آفتاب کامل و خاک با زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما بسیار مقاوم است (تا 15 ـ درجه سانتیگراد) .

10- Hedera helix &ldquoHeise&rdquo

برگهای این گونه کوچک به رنگ سبز خاکستری با رگه های کرم میباشد. این گونه جهت پوشش زمین و محوطه های سرپوشیده و بسته مناسب است. ارتفاع آن به 30 سانتیمتر (12 اینچ) و میزان گستردگی آن به 60 سانتیمتر (24 اینچ) می رسد.

ویژگی ها : محیط نیمه سایه با خاک زهکشی خوب را ترجیح میدهد و نسبت به کاهش دما مقاومت نسبی دارد و تا دمای 5 ـ درجه سانتیگراد را تحمل میکند.

از گیاه پاپیتال میتوان به عنوان یک گیاه پوششی استفاده کرد. گیاهان پوششی این حسن را دارند که اولاً، زمین را میپوشانند و در نتیجه زمین برهنه نمی ماند. دوماً ، از رویش علفهای هرز جدید جلوگیری میکند البته باید توجه نمود که گیاهان پوششی نمی توانند از رشد گیاهان هرز استقرار یافته جلوگیری نمایند.

پرورش گیاه پاپیتال بر روی ساختمانهای یک طبقه و ویلایی به شرط آن که دیوارهای آن از نوع تو خالی باشد و ضخامت دیوار کم نباشد منظره زیبایی را ایجاد میکند اما اگر ضخامت دیوار کم باشد شاخ و برگ پاپیتال که یک گیاه همیشه سبز است و در چهار فصل سال بر روی گیاه حضور دارند رطوبت را در یک بارندگی سخت در خود نگه میدارد و به تدریج به گچ دیوار پس میدهد و موجب مرطوب شدن دیوارها و ایجاد مشکل میشود.

اگر میخواهیم پاپیتال را روی ساختمانهای بلند پرورش دهیم بهتر است در پای دیوار آن را پخش نموده و هرس کنیم و از رها کردن گیاه به حال خود به نحوی که رشد نماید و شاخ و برگ آن تا لب پشت بام گسترش یابد بپرهیزیم.

بهتر است از پرورش پاپیتال بر روی بناهای قدیمی با معماری زیبا و کنده کارییهای ظریف پرهیز شود زیرا این عمل نه تنها موجب میشود زیبایی هنر معماری بکار رفته از دیدها پنهان بماند بلکه به کنده کاریهای روی نما نیز صدمه میزند.

خزه:

ظاهری از الوار و فرش کردن قسمتی از باغ با آن از سطح تبخیر می کاهد. گیاه را کمی عمیق تر کاشت میکنند تا از آبهای قسمت زیرین خاک استفاده کند اصولا یوکا(خنجری یا گل زنگوله ای)به میزان رطوبت کمتری نیاز دارد.

کامومیل:

معمولترین گیاه anthemis nobilisبا نام قبلی hamaemelum nobili پوششی جایگزین چمن است. خیلی جذاب است و با قدم برداشتن روی آن بوی معطری به مشام می رسد. به سرزنی کمتری نیاز دارد معایبی هم دارد که از آن جمله عدم امکان استفاده از سموم علف کش انتخابی در آن است که البته عیبی است که همه جایگزین ها نیز دارند.

آویشن:

جایگزین دیگری برای چمن است جذاب با گل های بنفش و بوی خوش نوعی از آن که در آشپزخانه از آن استفاده میگردد و بوته های پهن دارد مناسب نیست. نمونه ی زینتی به صورت فرشی ارغوانی خودنمایی میکند که با رنگ سفید صخره های محل عبور تضادی عجیب و قابل مقایسه درست میکند.

آویشن برای سطوح کوچک و کم وسعت مناسب است در نزدیکی محل نشستن به خاطر بوی خوش آن کاشت می گردد. اگر در فواصل بین لاشه سنگ ها و قطعات بتونی کاشت گردد منظره جالبی به آن می دهد.

شبدر:

اگر چه جایگزین خوبی است اما باغداران دوست ندارند با چمن آنها مخلوط شود و مهمان نا خوانده ای می دانند و سعی بر حذف و مبارزه با آن دارند.اگر چمن با کم آبی روبرو شود شبدر مقاومت خوبی نشان می دهد و به صورت لکه های بزرگ ظاهر میشود. سرزنی ملایمی دوست دارد تا گل های سفید انتها یی آن قطع شود.

  1. استفاده از گونه های در حال انقراض بومی ایران:

کشور ایران به دلیل تنوع اکولوژیک بالا دارای انواع زیست بومها بوده و این تنوع اکولوژیک منجر به ایجاد تنوع زیستی بسیار خوبی در کشور گشته است. اما متاسفانه به دلایلی از جمله خشکسالی، چرای بیرویه دام، کشاورزی غیر اصولی، شهرسازی، جاده سازی، برداشت بیش از حد گیاهان دارویی و... برخی از گونه های گیاهی بسیار ارزشمند و با اهمیت ایران در خطر انقراض قرار گرفته اند. با استفاده از این گونه های بومی در طراحی شهری علاوه بر حفظ و معرفی اینگونه ها و جلوگیری از انقراض آنها میتوان از خروج ارز از کشور برای وارد کردن گونه های جدید نیز جلوگیری کرد. از طرف دیگر اینکار باعث بهبود چرخه های زیستی میشود و به دلیل آشنایی ذهنی مردم با رنگ و فرم گیاهان بومی و قرابت دیرینه با این گیاهان رابطه ی عمیق تری بین اثر و مخاطب شکل میگیرد. به این نکته ی مهم نیز باید اشاره کرد که گیاهانی که میلیونها سال در یک منطقه رشد کرده اند و بومی آن منطقه شده اند نسبت به شرایط محیطی کاملا سازگاری یافته اند و نیاز به مراقب های ویژه و آبیاری یا کوددهی خاص ندارند. اکنون به معرفی تعدادی از این گونه های ارزشمند میپردازیم:

  • سوسن چلچراغ

سوسن چلچراغ (نام علمی: Lilium ledebourii) یکی از گونههای تیره ی سوسن است. ارتفاع آن بین ۵۰ تا ۱۵۰سانتیمتر است. تنها گونه ی ایرانی جنس سوسن است که از لحاظ زیبایی همردیف اکثر گونههای شناخته شده و پرورش یافته ی این جنس است. نمونههایی از آن که بیشتر از ۱۵ گل دارند، نیز دیده شده است اما معمولاً دارای ۴ تا ۱۰ گل است که قطعات گل پوش آن در حدود ۷ سانتیمتر طول دارند. این گونه تاکنون فقط در یک محل در استان گیلان کشف شده و در خارج از ایران نیز تنها در شهرستان لنکران در جمهوری آذربایجان کشف شدهاست. در این منطقه از استان گیلان که هم اکنون محافظت میگردد در حدود ۲۰۰۰ نمونه از آن در یک ناحیه ی کوچک از جنگلهای مخروبه ی راش اطراف ده و در ارتفاع ۱۷۰۰ تا ۱۹۰۰ متری دیده شدهاست. زمان گلدهی در خرداد ماه است. علت نامگذاری آن به سوسن چلچراغ اینست که در برخی از واریته های آن به واسطه مواد فلئورسانس در پرچم، این گل قابلیت بازتابش نور را دارد.

  • لاله واژگون ، لاله سرنگون یا اشک مریم

اسم علمی: Fritillaria imperialis
بوی گلهای این گیاه زیاد مطلوب نیست و منحصراً به دلیل رنگ و فرم گلها کاربرد دارد.
اندازه: ارتفاع تا 100 تا 120 سانتیمتر، فاصله کاشت 35 سانتیمتر
محل: گلستان کوه در خوانسار، ارتفاعات اشترانکوه لرستان و کوههای صمصامی در چهار محال و بختیاری و شمال خراسان
خاک: مرطوب و غنی و دامنه های سنگلاخی و صخرهای
حساسیت: مقاوم به سرما
عمر گل: 3 هفته
رنگ گلها: زرد، نارنجی، قهوه ای متمایل به قرمز، زنگوله ای
برگها: کشیده و مجتمع
ازدیاد: تقسیم بوته
زمان گلدهی: فروردین و اردیبهشت در نواحی شمالی زاگروس و در مناطق جنوبی در اواسط تابستان
زمان کاشت: شهریور، مهر، آبان
زمان تقسیم بوته: شهریور و مهر

این گیاه نه تنها گل زیبایی است بلکه خواص درمانی متعددی نیز دارد. این گیاه گل اشک نیز نامیده می شود و این به خاطر این است که مقداری شبنم در بین این گلها جمع می شود و بعد از گل به پائین می چکد.

عمر این گیاه بسیار کوتاه است. از اوایل اردیبهشت ماه گل دهی این گیاه شروع می شود و در فصل بارش تمام می شود.

  • دغدغک گیفانی (Colutea gifana) :

جنس دغدغکها (Colutea)، سردهای از گیاهان است از تیره باقلائیان (Papilionaceae یا Fabaceae) و راسته باقلاسانان (Fabales).

سرده دغدغکها شامل حدود ۲۵ گونه از بوتههای برگریز با بلندی ۲ تا ۵ متر است که بومی جنوب اروپا، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا هستند.این درختچه در مناطق استپی مرتفع و در نقاط مختلف ایران رویش پیدا میکند. گلهای آن زرد و میوه آن درشت و میان خالی است که به همین علت به آن دغدغک میگویند


دغدغک یک گیاه نادر و در حال انقراض است و در نقاط کمی در ایران رویش و تکثیر میابد.

  • سرخدار (Taxus baccata)

این گونه در حال انقراض از جمله درختان مناسب برای منظر شهری و ایجاد دیوار های گیاهی است که مشخصات گیاهشناسی آن به شرح زیر می باشد :

نام فارسی : سرخدار

نام علمی : Taxus spp

نام انگلیسی : Common Yew/Yew tree

نام تیره : Taxaceae

ارتفاع : 20m

گستردگی : 4.6m

بافت گیاه : خشن

نوع گیاه : درخت

جنبه زینتی : شاخ و برگ - میوه ها

دوام برگ : همیشه سبز

منشاء و گشترش : ایران ، اروپا ، شمال آفریقا و آمریکای شمالی

ریخت شناسی :

درختی دو پایه ، دارای تنیه صاف و پوست حنایی رنگ روشن متمایل به خاکستری که مقطع تنه ی آن سینوسی شکل است . برگها کشیده و باریک که روی ان سبز تیره و پشت آن روشن است . گلهای نر آن داری 6-14 پرچم و میوه ی آن سته مانند به نام اریل ، شیرین و قابل خوردن می باشد .

نیازهای اکولوژیک :

نور : سایه- آفتاب

خاک : همه خاکها

رطوبت : کمی مقاوم به خشکی

کاشت و نگهداری :

گیاه جدید را از اواسط پاییز تا اویل بهار در محل مورد نظر بکارید . برای فرم دهی می توان آن را در اوایل بهار هرس سنگین کرد ولی به طور معمول هر تابستان به هرس سبک نیاز دارد . این گیاه به خشکی مقاوم بود و به آبیاری کمی نیاز دارد .

ازدیاد:

1- کاشت بذر در بهار

2- گرفتن قلمه چوب سخت در تابستان یا پاییز

کاربرد در فضای سبز :

مناسب کاشت تکی در وسط چمن ، پرچین سازی و توپیاری .

گونه های مهم :

T.baccata بومی شمال ایران است که از جنگلهای کنار دریای خزر تا ارسباران وجود دارد و به دلیل سمی بودن توسط مردم محلی زیاد قطع می شود .

T.b.var.Aurea یک درختچه بزرگ یا درخت کوچک است که برگهای طلایی با ته رنگ سبز دارد .

T.b.var.Fastigiata برگهایش سبز تیره و میوه های تخم مرغی شکل آن فقط یک بذر دارد .

T.barvifolia بومی آمریکای شمالی و کالیفرنیاست ، برگهایش کوتاهتر است و به صورت زینتی کشت میوشد .

T.hibernica درختچه ای زینتی است که به صورت تزیینی در منازل به کار میرود .

  • آنغوزه با نام علمی Ferula assa foetida گیاهی علفی، چند ساله و از گیاهان مهم تیره چتریان (Apicaceae) می باشد.anghuz1 سایر گونههای این جنس با نامهای عمومی «کما» و «باریجه» شناخته میشود. جنس کما (Ferula) ۱۷۲ گونه گیاه تنومند دائمی در دنیا و ۳۰ گونه در ایران دارد که ۱۵ گونه از آنها انحصاری و خاص ایران هستند. از میان این ۱۵ گونه انحصاری دو گونه با نامهای «کمای ایرانی پهن برگ» با نام علمی (F. persica) و «آنقوزه» با نام علمی (Ferula assa- foetida) و یک گونه دیگر به نام «قاسنی» یا «باریجه» با نام علمی (Ferula gummosa) شناخته شدهتر هستند.
  • کرفس کوهی (Kelussia odoratissima): یک گیاه دارویی و معطر است که محبوبیت زیادی در استان های بختیاری و غرب کشور دارد.

از گیاه تازه این گونه به عنوان سبزی، ترشی و از خشک شده آن به صورت پودر به همراه ماست بسیار استفاده می شود. این گیاه ویتامین و مواد معدنی زیادی دارد و هر بهار از کوهستان ها چیده شده و با قیمت بالا به فروش می رسد.

در سالهای اخیر جمعیت این گیاه به علت قیمت بالای آن و کشت سنتی و ابتدایی رو به کاهش گذاشته و در نتیجه دولت ایران این گونه را در حال انقراض اعلام کرده است.

  • Microcnemum corraloides و Thesium compressum :

دو گونه هالوفیت در حال انقراض ایران. آخرین جمعیت این دو گونه در شرق دریاچه ارومیه دیده شده است. گیاه Microcnemum corraloides در تالاب میقان در اثر خشک شدن منقرض شده است. ویژگی بسیار مفید و جالب این گونه ها همانطور که از عنوان هالوفیت مشخص است، توانایی رشد در نمکزارها و آبیاری بسیار کم حتی با آب شور است. این ویژگی میتواند در شرایط اقلیمی برخی شهر های ایران بسیار کارآمد باشد.

Thesium compressum

Microcnemum corraloides

  1. استفاده از گیاهان دارویی در فضای سبز

مزایا:
1- افزایش تنوع: بکارگیری این گونه ها در دیوارنگاری تنوع گونه ها و اکوتیپ ها (از نظر رنگ، فرم، اندازه و سازگاری) را دوچندان می کند و ضریب اطمینان موفقیت طرح و انعطاف طراحی بیشتر می شود. وجود گیاهان دارویی در فضای سبز نشانه ای از توانایی اقلیمی و احوال فرهنگی منطقه است، در حالیکه استفاده از گونه های انگشت شمار و غیربومی در فضای سبز شکنندگی اکوسیستم های احداثی را بهمراه دارد.
2- حفظ ژرم پلاسم گیاهان دارویی: چنانچه یک جامعه گیاهی به خاطر نجات از خطر انقراض مورد حمایت انسان قرار گیرد ناچار به زندگی در محدوده طراحی شده توسط انسان می شود. این محدوده ها شامل باغهای گیاهشناسی و فضای سبز و در بهترین حالات محیط های طبیعی قرق شده می شود. در این مجموعه ها، حفاظت انسان از گیاهان منجر به حذف پدیده های طبیعی مانند چرا، بیماری و آفت، سیل، آتش سوزی و خشکسالی، رقابت و مانند آن می شود. بنابراین طی نسلهای متوالی ژنهای مفید که عامل دوام موجود در مقابل این شرایط هستند از این نسلها حذف می شود. در مورد گیاهان دارویی، این عمل با برداشت گزینشی گیاهان دارویی سالم و قوی از طبیعت توسط انسان تشدید می گردد و در عوض فراوانی ژنهای غیرمفید که در شرایط طبیعی مرتباً تحت گزینش طبیعی و حذف قرار می گیرند. به نحو چشمگیری افزایش می یابد. به این پدیده رانده شدن ژنتیکی می گویند که هرچه جوامع گیاهی و جانوری محدودتر باشد، این پدیده با شدت بیشتری رخ می دهد. در نتیجه این رخداد علیرغم حفظ فرم ظاهری گونه، توانمندی های آن گونه در مقابل شرایط گزینشگر محیط طبیعی به شدت نقصان می یابد و در صورت راهیابی گونه به محیط طبیعی و یا کاهش حمایت انسان، جاندار به سرعت منقرض می گردد. راه جلوگیری از این خطر، توسعه همه جانبه جوامع گیاهی و جانوری در اقلیم های متنوع است. 3- با کشت گیاهان دارویی در فضای سبز بخشی از هزینه های ریالی قابل بازیافت است و با توجه به نزدیکی این مکانها به مراکز صنعتی و تجاری هزینه حمل و نقل نیز کاهش می یابد. نیاز آبی گیاهان بومی معمولاً کمتر از گیاهان غیربومی است که این امر صرفه جویی در مصرف آب آبیاری است. در این مسیر فرصت شغلی ایجاد می شود و داوطلبانی مانند فارغ التحصیلان کشاورزی و منابع طبیعی، محصلین مدارس، بازنشستگان و افراد عادی در قبال درصدی از سود می توانند مراحل دیگری از تولید مانند برداشت، جداسازی و خشک کردن گیاهان دارویی را انجام دهند.
4- تامین اهداف آموزشی، تحقیقاتی و گردشگری: علیرغم سابقه طولانی استفاده از گیاهان دارویی و وجود انواع گیاهان دارویی در کشور متاسفانه درصد کمی از فرهیختگان جامعه و تحصیلکردگان علوم گیاهی، کشاورزی و منابع طبیعی با این گیاهان آشنا هستند و برای افزایش آگاهیهای اجتماعی، در این زمینه باید آموزش مسئولین و دولتمردان، مردم عادی و تحصیلکردگان از مقاطع دبیرستان تا دانشگاه و حتی متخصصین فضای سبز بصورت عمومی و رایگان صورت گیرد. کاشت گیاهان دارویی در فضای سبز امکان این آموزش را فراهم می کند. در کشورهایی مثل شیلی و هند افزایش نجومی و سالیانه سطح فضای سبز مرهون توجه به آموزش عمومی و مشارکت مردمی است..
5- کنترل فرسایش بادی: کاشت گیاهانی مانند سنا، اکاسیا و اکالیپتوس در مجاورت کویر، موانع مناسبی در جلوگیری از پیشروی کویر هستند. خارشتر، کور و هندوانه ابوجهل با شیبهای تند بسیار سازگارند، بنابراین کشت آنها در زمینهای شیب دار می تواند عامل مهمی در حفظ خاک باشد. گیاهان دارویی نظیر اکالیپتوس جهت احداث بادشکن و جلوگیری از فرسایش بادی بسیار موثر هستند.

سازگاریهای مطلوب گیاهان دارویی در طراحی فضای سبز شامل موارد ذیل می باشند:
1- تحمل خشکی، شوری و قلیایی بودن خاک: گیاهان دارویی مانند اقاقیا، اکالیپتوس، داتوره، سنجد، رزماری، اسطوخودوس، گل محمدی، کرچک (قرمز) و ختمی دارای حدود تحمل نسبتاً خوبی به شوری، خشکی، و قلیایی بودن خاک هستند.
2- تحمل تشعشع شدید خورشید: گیاهانی مانند رزماری، اسطوخودوس، بومادران، سانتولینا، اقاقیا و مورد در مجاورت سطوح آسفالت و سنگ فرش که انعکاس شدید تابش را باعث می شوند، مقاومت خوبی دارند در حالیکه بسیاری از گیاهان دیگر دچار خورشیدی شدن می شوند که منجر به تجزیه کلروفیل و نهایتاً مرگ گیاه می شود.
3- تحمل شرایط ماندابی: در مناطقی که سطح آب تحت الارض بالاست گیاهانی مانند اکالیپتوس بخوبی رشد کرده و در کاهش آب تحت الارض و خشکاندن خاکهای اشباع نقش اساسی دارند. پونه و نعناع از دیگر گیاهان متحمل شرایط ماندابی هستند.
4- تحمل هرس شدید: گیاهانی مانند مورد، رزماری، اسطوخودوس و دارچین براحتی شکل پذیرند و متناسب با هدف و مکان انتخاب شده در فضای سبز قابل شکل دهی هستند.
5- سازگاری با سطوح شیب دار: در شیب های تند بزرگراه ها و یا در پارکهای کوهستانی می توان از گیاهان دارویی مانند کورک، خارشتر، شیرخشت و گونه هایی از جنس علف چای استفاده کرد. همچنین جهت پوشش دیوارهای بتونی که برای مهار شیب ها ساخته می شوند می توان از بنه، زرشک معمولی، گل محمدی، برگ بو و سماق بهره جست.
6- سازگاری با آلودگیهای محیط های شهری و صنعتی: گروهی از گیاهان دارویی در برابر آلودگیهای هوا، گرد و غبار، اشعه ماوراء بنفش و آلودگی صوتی تحمل خوبی از خود نشان می دهند. انواع رز مثل گل محمدی دی اکسید گوگرد (
So2) را در نسوج خود تثبیت می کنند. اقاقیا، نمدار و فندق در کاهش شدت آلودگی صوتی بسیار موثر است و گل سرخ و داتوره فلوراید اطراف کارخانجات آلومینیم سازی را جذب کرده و نسبت به آن تحمل نشان می دهد. گیاه نمدار (زیرفون) به ازن (O3) متحمل است. گیاه ژینکو نسبت به آلودگی هوا تحمل زیادی دارد.
تاثیر گیاه بر سلامت انسان:

توجه به رایحه درمانی و گل درمانی در پزشکی مدرن در پی بررسی ابداعات گذشتگان در این هنر بوسیله تجهیزات پیشرفته امروزی نقش گیاهان در پیشگیری و درمان بیماریهای جسمی و روانی را بیش از پیش نمایان می کند. گیاهانی مانند اکالیپتوس، کاج، انواع بید، افرا و زبان گنجشک با تولید مواد شیمیایی (فیتونسیدها) و انتشار آنها در هوا باعث از بین رفتن قارچها، باکتریها و برخی حشرات مضر و همچنین ایجاد حالت آرامش و خلسه در انسان می شوند. این مواد آلی گاهی ویتامین های جوی نامیده می شوند. گل بابونه، گل محمدی، بیدمشک و سنجد رایحه دل انگیز و آرامبخشی در فضا پراکنده می کنند.

گیاهان دارویی مناسب برای دیوارنگاری گیاهی:
1- از نظر دوره رویش: انواع یکساله (بابونه)، دوساله (مغربی) و چندساله (گل گاوزبان و رزماری)
2- از نظر رنگ گل، شاخه و برگ: رنگ گلهای آبی (رزماری، اسطوخودوس)، زرد (مغربی و علف چای)، زرد و نارنجی (گلرنگ، همیشه بهار) سفید، بنفش، صورتی (زوفا، ماریتیغال، گل محمدی) و انواع رنگهای دیگر (ختمی) در بین گیاهان دارویی دیده می شود. از نظر رنگ اندام هوایی، زیتون، بومادران، سانتولینا و اسطوخودوس دارای شاخ و برگ خاکستری هستند، عناب برگهایی به رنگ سبز براق دارد و بومادران استاندارد دارای اندام هوایی به رنگ سبز چمنی است.
3- از نظر اندازه: انواع بوته ای کوتاه (گل گاوزبان، زوفا و علف چای) متوسط (کرچک و گل محمدی) و انواع بلند (عناب، اکالیپتوس، سنجد، سنا، سپستان) و گونه های دارای اندامهای هوایی رونده (توت روباه) هستند. گیاهانی مانند غارگیلاس و خرزهره همیشه سبز است.
د) سهولت کاربرد گیاه: نگهداری و کشت گیاهان مورد استفاده در فضای سبز باید آسان باشد. اکثر گیاهان دارویی براحتی از طریق بذر، قلمه، پیوند، خوابانیدن، ریزوم، غده و مانند آن تکثیر می شوند و در مجموع نسبت به دیگر گیاهان، آفات و بیماریهای کمتری دارند.


استفاده از رزماری برای دیوارنگاری آرم متروی تهران. کرج- ایستگاه گلشهر

پیشنهاد تکنیک های جدید برای دیوارنگاری گیاهی

  1. توپیاری:

شکل سازی یکی از هنرهای باستانی است که ریشه در تاریخ اقوام کهن خصوصاً ایتالیا دارد و باغهایی را تربیت می کرده اند که هیچ گیاهی از مسیر عادی رشد خود پیروی نمی کردند و اصولاً در باغهای رسمی در قرون ۱۶ و ۱۷ میلادی مرسوم بوده است. شکل های ایجاد شده مانند اشکال حیوانات و پرندگان و حتی مجسمه های انسانی و اشیایی مانند میز و صندلی است.
اصولاً فرم غالب شکل سازی (کروی، مخروطی، هرمی، مکعبی( است اما مجسمه های جانداران به صورت غیرهندسی در بعضی از پارکها یافت می گردد. بعضی از باغبانان بر این عقیده هستند که شکل سازی خیلی سخت و زمان بر است با وجودیکه دانش باغبانی نوین و استفاده از گیاهان سریع الرشد و اسکلت سازی پیش ساخته تا حدودی این شکل را حل کرده است و اگرچه مدت زمانی بین ۱۰-۵ سال برای شکل دهی طول می کشد اما لذت مشاهده زیبایی آن ارزش آن صبر و حوصله را دارد.

در این هنر انتخاب گیاه از نقطه نظر شکل پذیری، تراکم برگها و شاخه ها، اندازه برگها براق یا مات بودن آنها، سرعت در رشد از عوامل مهم و تعیین کننده هستند.

محل گیاه و زمینه ای که آن گیاه در آن قرار دارد عامل مهم دیگر است که برای ایجاد تضاد رنگ زمینه اعم از چمن، سنگریزه گیاهان سبز رنگ و یا رنگین برگ اطراف گیاه مورد عمل تاثیر یه سزایی دارد.

شکستن دید افقی و تبدیل آن به دید عمودی با موج و فرم دادن و تبدیل خط مستقیم به منحنی از ظریف هارهایی است که در هرس شکل دهی انجام می گیرد به طوریکه این هنر ساختن مجسمه زنده نام گرفته است.

شکل دهی ساده را می توان با هرس های مخصوص انجام داد اما در شکل های پیچیده و شکل دار باید از اسکلت فلزی و یا چوبی و یا مخلوطی از هر دو استفاده کرد.

گیاهان مورد استفاده برای شکل سازی:

اگرچه هرچه سرعت رشد گیاه بیشتر باشد کار زودتر نتیجه می دهد اما گیاهانی که رشد سریع دارند به علت اینکه زودتر خود را به بالا می کشند بافت آنها نرم بوده و خشبی بودن لازم را ندارند و نهایتاً شکل پذیری آنها کمتر بوده و خوب حالت نمی گیرند. اینگونه گیاهان برای شکل های ساده تر مانند پرچینهای حاشیه ها مناسب تر هستند، نمونه بارز آنها ترون است که دیوارهای سبز و حاشیه خیابانها از این نوع است و عیب آن همین سریع الرشد بودن آن است بطوریکه در طول بهار و تابستان با رشد سریع شاخه ها احتیاج به شکل دهی ومراقبت دائمی دارد.

گونه برگ بو به علت اینکه نه خزان کننده کامل و نه همیشه سبز کامل است در زمستان منظره چندان مناسبی ندارد. گونه های کند رشد مانند شمشادها برای شکل های پیچیده مناسب تر هستند زیرا زمان زیادی برای کامل شدن شکل لازم است و بالطبع مراقبت زیادتری را طلب می کند و نهایتاً شکل حالت توپر و منسجم تر به خود می گیرد و بافت ها سفت و خشبی تر هستند. برای ساختن مجسمه ها و شکل های کوچک تا ۱ تا ۲ متری و همچنین مجسمه های داخل گلدانی می توان از این گونه ها استفاده کرد بارزترین نمونه آنها برگ بو هستندکه زمان لازم بر حسب اندازه، شکل پیچیده بودن و شرایط رشد متغیر استگونه های بلوط که پهن برگ هستند برای اشکال کروی و ساده مورد استفاده دارند.

برحسب اینکه به چه تعداد گیاه برای شکل مورد نظر احتیاج باشد بصورت انفرادی و گروهی کاشت می گردند برای مثال در صورتیکه یک شکل ساده کروی از یک گیاه مورد نظر باشد بالطبع گیاه باید انفرادی کشت گردد اما نوارهای حاشیه و یا شکل پرندگان و حیوانات با توده ای از گیاهان امکان پذیر است. مسئله مهم در کاشت گروهی اینست که در صورتیکه برای شکل مورد نظر یک رنگ در نظر گرفته شده باشد باید کلیه گیاهان مورد کاشت به طور خالص از یک واریته و از یک مجموعه تهیه شده باشند یا به عبارت دیگر همه آنها از یک قلم یا یک گیاه تکثیر شده باشند اما بعضی مواقع برای تضاد رنگها درست برعکس این روش عمل می گردد یعنی از دو واریته یک گونه برای مثال واریته برگ بو با رنگ طلایی خود می تواند با واریته معمولی با هم دو رنگ مقایسه ای در شکل بسازند گیاهانی که در حاشیه ها و دیوارها با رشد فوق العاده خود حوزه دید را محدود کرده و از شکل طبیعی خود خارج شده و سایه زیادی تولید کرده اند با شکل دهی و کوتاه کردن آنها می توان این نواقص را برطرف کرد در بعضی موارد می توان ارتفاع بوته ها را به نصف تقلیل داد و با شاخه های جدید شکل دهی را شروع کرد.

انواع روشهای توپیاری :

1. free-form فرم آزاد

در مورد درختان و درختچه ها( گیاهانی که قادرند روی پایه خود بایستند .) اجرا میشود .

2. shrub

معمولا در گیاهانی که بصورت طبیعی نمیتوانند روی پایه ی خود بایستند و نیاز به قیم دارند انجام می گردد .

3. sphagnum topiary

گیاهان روی محیط کشت خزه قرار داده می شنود .

در فرم آزاد ، معمولا قسمتهایی که میخواهند هرس شود را با بند می بندند تا مسیر قیچی زدن مشخص شود . معمولا در خزانه صورت میگیرد و بعد از آماده شدن به هوای آزاد منتقل میگردد . بذر را باید بر مبنای شکل ، دور گیاه بست مثلا اگر شکل مارپیچ مورد نظر ماست باید بند را بصورت مارپیچ دور گیاه ببندیم .

خانواده سرو به خاطر هرس پذیری خوبی که دارند برای توپیاری مناسب ند در صورتیکه خانواده کاچ چنین ویژگی ندارد .

shrubبرای شکلهایی که جزییات بیشتری دارند مثل شکل حیوانات استفاده میشود .از فریم های شکلی استفاده میکنند و روی آنها از کشت گیاهی استفاده میشود .

به ازای هر نقطه اتصال فریم با زمین یک گیاه کاشته میشود ( گیاهانی مانند پیروکانتا ، شمشاد ، مورد و... مناسبند )و با نخهای پلاستیکی شاخه ها را روی فریم وصل میکنیم و به جهت خاص هدایت میکنیم . معمولا در خزانه گذاشته و بعد از تکمیل به مکان اصلی منتقل میشوند .

توپیاری در مناطقی قرار میگیرد که خود مرکز توجه باشد همانند محوطه وسیع چمن کاری شده .

Sphagnum هنگامی استفاده میشود که بخواهیم خیلی سریع به نتیجه برسیم .در این حالت نیز از فریم هایی استفاده میشود و داخل فریمها را با خزه های فشرده پر میکنیم و اضافات آنها را میگیریم ..سپس قلمه های ریشه دار گیاهان را درون این خزه ها فرو میکنیم . در واقع محیط کشت ما خزه است و گیاهان در خاک حضور ندارند و ما خیلی سریع به نتیجه دلخواه میرسیم .با این روش میتوان در یک روز به یک توپیاری کامل دست پیدا کرد و آن را به زمین اصلی انتقال داد .

  1. استفاده از تکنیک ویواریوم و تراریوم

تراریوم سازه ایست که در نگاه اول شباهت زیادی به آکواریوم دارد ، تنها با این تفاوت که به جای آب و ماهی در آن از گل و گیاه نگاهداری میشود. اما در اصل تفاوتهای زیادی بین این دو وجود دارد .

تراریوم یک سیستم نسبتا مستقل میباشد به این معنی که مقدار خاک ، نور، تعداد و نوع گیاهان در این سیستم با محاسبات دقیق علمی به گونه ای گزینش می شوند که بعد از طراحی و راه اندازی دیگر به رسیدگی زیاد مانند آبیاری مداوم ،کوددهی ، تعویض خاک ، نیاز ندارند تنها شاید به مقدار معینی آبیاری آن هم یک مرتبه در ماه نیاز باشد.

تراریوم را میتوان در ابعاد کوچک ، متوسط و بزرگ ، مناسب برای اتاق خواب ، پذیرایی ، اتاق کار، و محیط هایی چون لابی آپارتمانها ، هتلها ، مراکز اداری ، صنعتی ، طراحی و با هزینه ای کم محیط طبیعی را در دل زندگی شهری باز آفرینی کرد. گیاهان موجود در این سازه همه از انواع سازگار با این محیط بوده به گونه ای که حتی بدون نور خورشید و تنها با منبع نور تعبیه شده در سیستم با مصرف بسیار ناچیز انرژی به زندگی و رشد نمو خود ادامه میدهند. در تراریوم های در بسته سیستم آبیاری چرخشی است به این نحو که آب تبخیر شده از سطح خاک و گیاهان ، به سطوحی که تراریوم را در بر گرفته اند برخورد کرده و مجدد به صورت قطرات آب به خاک باز می گردد که این سیکل باعث کاهش دور آبیاری می گردد.

ویواریوم سازه ایست که در نگاه اول شباهت زیادی به آکواریوم دارد ، تنها با این تفاوت که در ویواریوم می توانیم گیاهان و جانوران غیر آبی یا نیمه آبی را در کنار هم داشته باشیم. از این تکنیک میتوان به نحو بسیار کارامد در دیوارنگاری داخلی و حتی طراحی دیوارنگاریهای شهری استفاده کرد.

انتخاب گیاه: در تراریوم و ویواریوم انتخاب گیاه از اهمیت زیادی برخوردار می باشد لذا گیاهانی که رشدشان سریع نیست بهترین انتخاب هستند. از طرفی در نظر گرفتن مواد غذایی و نیازهای گیاهی ازجمله آب ، نور،وغیره... وسازگاری گونه های انتخابی نباید فراموش شود. با این وصف انتخاب گیاهان با ارتفاع ، شکل و رنگ متفاوت منظره ای زیبایی ایجادمی کند از جمله گیاهان که می توان در تراریوماستفاده نمود عبارتند از:بگونیا ، پرسیاوشان ، دیفن باخیا ، دراسنا ، مارانتا ، فیلودندرون، بنفشه های آفریقایی ، برگ بیدی ، سرخس نر ، فیکوس.

سایر تکنیک های مشابه:

آکواریوم ها محیط های کوچک و بسته ایی هستند که بر اساس محیط آبی مثل روخانه یا دریا یا دریاچه شبیه سازی شده است.

گیاهانی آبزی درون آکواریوم ها از نیتروژن درون خود سیستم آکواریوم استفاده می کنند و محیط خوبی برای ماهیان و سایر آبزیان بوجود می آورند.

انسکتاریوم ( Insectarium ) :

محیطی که برای حشرات ، عنکبوتیان و پندپایان با الهام از محیط زندگیشان شبیه سازی می شود.

Formicarium : محیطی که برای نگهداری انواع گونه های مورچه و موریانه تهیه می شود.


پالداریوم ( Paludarium ) :

پالداریوم با الهام از جنگلهای پر باران و باتلاق ها شبیه سازی شده است. پالداریوم در واقع تلفیقی از آکواریئم و تراریوم است.

Riparium : نوعی پالداریوم با جریان چرخشی بین قسمتهای آن.

مزایا و محدودیت ها:

استفاده از این تکنیک ها در دیوارنگاری سبب میشود هنرمند بتواند سبک نوینی از دیورنگاری با عنوان دیوار نگاری زنده یا دیوارنگاری گیاهی- جانوری ارائه دهد که باعث تنوع در مواد و مصالح، رنگ و بافت میشود و دست هنرمند برای بیان مفاهیم هنری و ارزش های زیبایی شناختی را بازتر میکند. از اینرو برقراری ارتباط با مخاطب که خود حلقه ای از زنجیره ی حیات است بسیار عمیق تر میشود.

همچنین چون در این تکنیک ها محیط کاملا کنترل شده است بسیاری از مشکلات دیوارنگاری گیاهی در فضای باز در آنها حل شده است. به عنوان مثال هر اقلیم و آب و هوایی که مطلوب گیاهان و جانوران مورد نظر است را میتوان در فضای بسته کنترل کرد. از طرفی مشکل آفات و بیماری ها به حداقل رسیده همچنین آلودگی ها ی فضا توسط گیاهان و جانوران کاهش می یابد. مشکل گونه های مهاجم .و تغییر یا تخریب اکوسیستم منطقه نیز با کنترل عدم ورود و خروج جاندار از محیط در بسته مرتفع شده است. اما این تکنیکها نیز دارای معایب و حدودیت هایی میباشند که از آن جمله میتوان به: پر هزینه بودن اجرا، پرهزینه بودن نگهداری در برخی موارد، نیاز به فرهنگسازی در محیط های عمومی و احتمال تخریب یا سرقت در محیط های عمومی اشاره کرد.

گیاهشناسی برخی گونه های پرکاربرد در دیوارنگاری گیاهی:

در این قسمت تلاش شده است بر اساس انوع دیوارنگاری گیاهی به شرح گیاهشناسی گونه های کاربردی در هر متد پرداخته شود.

دیوارنگاری

گیاهی عمودی:

دیوارنگاری گیاهی بر بستری از گیاه

انواع کاج

تیره کاج

از مشخصات مهم این تیره :

داشتن برگهای سوزنی فراهم یا دسته ای و دائمی و در بعضی از جنسها خزان کننده با آرایش چرخه ای. میوه معمولا مخروطی و دانه در کنار فلسهای پوشاننده مخروط قرار گرفته.

این خانواده 9 جنس و حدود 165 گونه دارد.

کاج سیاه(Pinus nigra): این گونه اروپایی است تغییرات ژنتیکی فراوانی دارد. در اسپانیا، مراکش، ترکیه و قبرس، اتریش، یوگسلاوی، رومانی، بلغارستان، یونان، فرانسه وجود دارد .

آن را به سایر نقاط عالم برده اند. در آب و هوای ملایم و خاکهای خنثی و نسبتاً آهکی رشد می کند. چوب آن مصرف صنعتی دارد و برای این گونه واریته های مختلف پیدا شده است از جمله در ترکیه Pinus nigra Var palasiana و در فرانسه Pinus nigra Var calabrica و Pinus nigrs Var salzmany .

در ایران در شهرهای مختلف نظیر شمال غرب تا شمال شرق و حتی جنوب برای ایجاد فضای سبز ازاین گونه استفاده می گردد. تکثیر آن از طریق بذر بوده و در یک کیلوگرم آن حدود ۰۰۰/۴۰ عدد بذ روجود دارد و کشت بذرها در اواخر زمستان انجام می گیرد.

خصوصیات گیاهی:

ارتفاع:۱۰تا۱۵ متر
قطر تاج پوششی:۷تا۱۲ متر

درختی است هرمی شکل دارای شاخه های قوی وگسترده که با بالا رفتن سن در قسمت فوقانی مدور می شود،اما شاخه های تحتانی خودرا نیز حفظ می نماید.پوست تنه قهوه ای/خاکستری رنگ است.سوزنهای آن سبز تیره براق بوده وبه صورت متراکم بر روی شاخه ها آرایش یافته اند. طول آنها ۷تا ۱۵ سانتیمتر بوده وبه صورت دسته های دو تائی می باشند.
این درخت از لحاظ مقاومت به شرایط نامساعد با تمام کاج ها رقابت می نماید ودر سواحل،کویر های مرتفع و نواحی کوهستانی بطور یکسان،شکل خوب خود را حفظ می نماید.به باد ونمک مقاوم است ودر هر نوع خاکی دوام می آورد.

میوه: دارای مخروط های تخم مرغی شکل به رنگ قهوه ای تیره، به طول ۵-۹ سانتیمتر که در عرض دو سال می رسند.

سیستم ریشه ای : عمیق

سرعت رشد: تقریباً سریع می باشد

نیاز های طبیعی:

آب و هوا: گرما،سرما وارتفاعات زیاد وشرایط کویری را تحمل می کند.

خاک: در هر نوع خاکی رشد می کند. قلیائیت، نمک وخشکی را تحمل می کند.

هرس: نیاز به هرس نمی باشد.

آفات و بیماری ها: در صورت مشاهده شته لازم است با یکی از سموم شته کش اختصاصی مانند کونفیدور یا متاسیستوکس سمپاشی انجام گیرد.

تکثیر: تکثیر این گیاه از طریق بذر می باشد

کاج ایرانی یا کاج تهران یا کاج رسمی (Pinus eldarica )

این کاج بومی گرجستان است و با این وجود، بنام کاج ایرانی یا کاج تهران شهرت یافته است. در حدود چند قرن از کشت آن در ایران می گذرد . بذر آن نیز در بهار 1339 از گرجستان وارد شده و در خزانه سازمان مطالعات اکولوژی نوشهر برای مقایسه با درختان محلی کشت گردیده است. در برابر شرایط نامساعد محیطی سازش یافته و در نقاط مختلف مرطوب و نیمه خشک به خوبی رشد می کند.

در بیشتر خاکها رشد می کند، ولی تمایل زیادی به خاکهای عمیق و نسبت ا سنگین دارد. شوری کم خاک را تحمل می کند . در برابر یخبندان مقاوم است (تحمل تا 15 - درجه سانتیگراد)

خصوصیات گیاهی : درختی است با تنه ای معمولا کج، ارتفاع آن 15 متر، ولی گاهی تا 25 متر رسیده و حداکثر تا 70 سانتیمتر قطر پیدا می کند.

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی تنه، گسترده و افقی، گاهی خمیده یا آویزان هستند. تاج درخت تخم مرغی پهن تا کروی نامنظم است .

برگها: سوزنهایی به رنگ سبز تیره و پوشیده شده با غباری کم رنگ، به طول 8 تا 15 سانتیمتر بوده و در دسته های 2 برگی درون غلافهای کوتاهی به رنگ قهوه ای روشن تا خاکستری قرار دارند . سوزنها برای مدت 2 سال روی

درخت باقی می مانند.

مخروط : به شکل تخم مرغی واژگون، نامتقارن و گاهی در قسمت نوک کمی خمیده است. 5 تا 6 سانتیمتر طول و 3 تا 4 سانتیمتر پهنا دارد. معمولا 2 تا 3 عدد با هم بر روی پایکی کوتاه ، به حالت راست، افقی و گاهی آویزان قراردارند.

موارد استفاده :

چوب آن کیفیت ندارد و به طور محدود در صنایع چوب بکار می رود . به دلیل تطابق سریع با شرایط سخت محیطی مانند خشکی، یکی از مقاوم ترین گونه های جنس کاج محسوب می شود. بنابراین در بیشتر مناطق خشک و کم باران ایران جهت احداث بادشکن و فضای سبز حاشیه خیابانها، پارکها و بلوارهای شهری کاشته می شود.

کاج کاشفی (Pinus longifolia)

Chir pine, Long-leaved Indian pine : نامهای انگلیسی

این گیاه بومی کوهستانهای هیمالیا است و ابتدا شادروان کاشف السلطنه آن را وارد ایران کرد. رشد آن در سواحل دریای خزر بسیار رضایت بخش است و درختان قطور و کهن سال آن در حوالی لاهیجان دیده می شود .سازمان مطالعات اکولوژی نوشهر، بذر آن را در بهار سال 1336 از لاهیجان جمع آوری نمود و مستقیما در جنگلهای پشت نوشهر کشت کرد .

مقاوت به سرما : زیاد است ولی اقلیم مناسب آن معتدل گرم است .

سرعت رشد : در اقلیم مناسب، زیاد است .

خصوصیات گیاهی : این درخت تا ارتفاع 50 متر و قطر 50 تا 70 سانتیمتر رشد می کند.

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی تنه، کلفت و با زاویه 90 درجه از تنه قرار دارند و گاهی نوک آنها خمیده به طرف بالاست . تاج درخت تخم مرغی و در درختان مسن پهن می گردد.

برگها: سوزنهایی به رنگ سبز تیره تا روشن، به طول 15 تا 30 سانتیمتر بوده و در دسته های 3 تایی درون غلافهایی به رنگ خاکستری تا متمایل به قهوه ای قرار دارند .سوزنها برای مدت 1 تا 3 سال روی درخت باقی می مانند.

مخروط : بزرگ و نامتقارن، به شکل تخم مرغی تا مخروطی، نوک آن کمی خمیده است. 10 تا 15 سانتیمتر طول و 5 تا 8 سانتیمتر پهنا دارد . بطور منفرد یا 2 تا 3عدد با هم بر روی پایکی کوتاه ، به حالت آویزان قرار دارند .

سیستم ریشه ای : قوی و عمیق است و بیشتر در خاکهای سبک شنی لومی رشد می کند. نسبت به خاکهای زیاد مرطوب و خشک حساس است و در دوره های بی آبی برگهای خود را از دست می دهد.

موارد استفاده :

چوب آن دارای استفاده های صنعتی و محلی فراوانی است . بیشتر در احداث ساختمانهای چوبی، روکش گیری، تهیه چوبهای تیری و الوار، نجاری و سوخت بکار می رود .

به دلیل فرم زیبا و آویزان برگها و تاج آن، در طراحی پارکها، حاشیه خیابانها و بلوارها، باغها و ویلاها و پارکها مورد توجه می باشد .

کاج چتری یا بادامی یا سنگی

Stone pine, Italian Stone pine : انگلیسی نامهای

به علت خوراکی بودن دانه های درشت آن، به آن کاج بادامی نیز می گوی ند. بومی نواحی مدیترانه است و در شنهای سیلیسی مدیترانه می روید. در ایران، در شمال کشور وجود دارد و رشد آن رضایت بخش است .

آب و هوا:

بهترین رشد را در نواحی معتدله دارد. گرما و یخبندان سبک را تحمل می کند. از گونه های مقاوم به خشکی است که بیشتر بر روی صخره ها و شیبهای تند مشاهده می شود. تابش مستقیم آفتاب و همچنین باد را تحمل می کند .

سیستم ریشه ای : عمیق است و در خاکهای آهکی به راحتی رشد می کند . ولی بهترین رشد را در خاکهای شنی لومی با زهکشی خوب دارد .

سرعت رشد : متوسط

1 خصوصیات گیاهی : این درخت تا ارتفاع 25 متر(معمولا 10 تا 15 متر) و قطر 5

رشد می کند.

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی و پایین تنه، افقی و گسترده، در حالیکه شاخه های بالایی کمی متمایل به نوک تاج می باشند . شکل تاج نیم کروی یا چتری زیباست و عامل مهمی در شناسایی فوری آن از فواصل دور است .

برگها: سوزنهایی به رنگ سبز تیره تا روشن، به طول 10 تا 15 سانتیمتر بوده و در دسته های 2 تایی درون غلاف قرار دارند . سوزنها برای مدت 3 تا 4 سال روی درخت باقی می مانند.

مخروط : بزرگ و متقارن ، کروی تا تخم مرغی، و دارای فرورفتگی در قسمت پایین آن است. 10 تا 15 سانتیمتر طول و بیش از 9 سانتیمتر پهنا دارد. پایک آن مستقیم یا آویزان است . مخروط برای مدت 2 تا 3 سال روی درخت باقی می ماند. موارد استفاده :

دانه های آن خوراکی است و در صنایع غذایی استفاده می شود . چوب آن در نجاری، ساختمان سازی و صنایع کشتی سازی استفاده می شود . به علت فرم بسیار زیبا و تاج چتری آن، در پارکها و بلوارهای شهری ب ه فراوانی کاشته می شود. در طراحی به عنوان سایبان و همچنین به صورت تکدرخت بر سطح چمن، بکار می رود.

به دلیل مقاومت زیاد به خشکی، استقرار و رشد سریع آن در زمینهای فقیر، گونه ای مناسب برای جنگلکاری و احیاء اراضی خشک جنگلی و غیر جنگلی می باشد .

نگهداری:

هرس: نیازی به هرس ندارد.

تغذیه: تغذیه خاصی نیاز نیست .

آبیاری: توجه خاصی لازم نیست .

آفات و بیماریها : نسبتاً عاری از هر دو است.

نوئل سبز یا درخت نوئل

Norway spruce, Christmas tree

نوئل سبز بومی اروپاست و در غالبا به عنوان درخت ایام کریسمس بکار می رود و از این رو نام فارسی درخت نوئل یا کاج نوئل به آن اطلاق شده است . نام عربی آن تنوب یا صنوبر صغیر می باشد.

دامنه اکولوژیکی نسبتا وسیعی را تحمل می کند. در رویشگاههای سرد با رطوبت فراوان و خاکهای اسیدی شنی یا رسی سبک و نفوذپذیر رشد می کند. سیستم ریشه ای آن بشقابی شکل و سطحی است و اغلب پدیده طبیعی بادافتادگی در توده های آن زیاد رخ می دهد .

در برابر هر نوع آلودگی و گازهای سمی مقاوم است . به یخبندان مقاوم است.

خصوصیات گیاهی : ارتفاع 40 متر و گاهی 50 متر و قطری معادل 2 متر از این درخت به ثبت رسیده است.

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی و پایینی تنه، به تعداد 4 تا 6 عدد و با زاویه 80 تا 90درجه و شاخه های بالایی با زاویه 45 درجه نسبت به تنه، به سمت بالا، می باشند .شاخه های فرعی از شاخه های اصلی آویزان هستند(مشخصه جالب نوئل سبز ). تاج درخت متقارن و هرمی و زیباست(با گذشت زمان از حالت هرمی خارج می شود).2سانتیمتر، دارای پاشنه. برگها: سوزنها باریک با نوک تیز و خمیده به طول 1 تا 5 کوتاه، مقطع آنها چهارگوشه و لوزی شکل و به رنگ سبز تیره می باشند . سوزنها به صورت یک مقطع نیم دایره در سطح بالایی شاخه ها ردیف شده اند (در شاخه های

انتهایی تاج، به صورت مارپیچی می باشند).

مخروط : استوانه ای و آویزان ، 10 تا 16 سانتیمتر طول و 3 تا 4 سانتیمتر پهنا دارد. ابتدا سبز رنگ است، ولی موقع رسیدن قهوه ای می شود .

موارد استفاده :

یکی از مهمترین و بهترین درختان چوبده و صنعتی در اروپا و جهان می باشد و سهم عمده ای از تجارت جهانی چوب به آن اختصاص یافته است . از آن در تهیه چوبهای الواری و تیری، مصارف متنوع نجاری، ساختمان سازی و مبل سازی و حجم زیادی درتولید خمیر کاغذ استفاده می شود. به عنوان یکی از باسابقه ترین گونه ها در تزئین درخت کریسمس در کشورهای

اروپایی است و سالانه تعداد زیادی نهال بدین منظور تولید می شود. کاشت این درخت برای تزئین پارکها و باغها بسیار معمول است و ارقام زیادی از این گونه وجود دارد:

(Picea abies &lsquoNidiformis&rsquo ) نوئل سبز بالشتکی

فرم نیم کروی، کوتاه قد، ارتفاع 1 متر و پهنای 2 متر.

(Picea abies &lsquoOhlendorfii&rsquo ) نوئل اولندورف

ارتفاع تا 3 متر، قطر قاعده 2 متر . فرم هرمی فشرده،

نوئل کانادایی (Picea glauca)

Canadian spruce, White spruce :

فرم زیبایی دارد و در موطن اصلی خود یعنی سرزمین کانادا رویش دارد. نوئل کونیکا کند رشد است و ارتفاع درختان 60 ساله آن به 4 متر می رسد.

تاجی فشرده به شکل مخروطی باریک و بسیار زیبا دارد و به دلیل تراکم و فشردگی سوزنها و شاخه های کوچک، سطح داخلی تاج نا معلوم است .این رقم در طراحی باغ و پارک بسیار مورد توجه است و یکی از گیاهان ویژه و انحصاری پارکهای جدید و کلاسیک اروپا و آمریکا محسوب می شود . نمونه هایی از آن وارد ایران شده و در برخی پارکهای شهری و بخش خصوصی کاشته شده است .

نوئل نقره ای یا آبی (Picea pungens)

Colorado spruce, Rocky mountain spruce

یکی از زیباترین گونه های سوزنی برگ است که به خاطر فرم و رنگ زیبا ی سوزنهای آن، بیشتر از دیگر گونه های جنس نوئل، جهت فضای سبز و محیط زیست شهری کاشته می شود. زیستگاه اصلی آن ایالات متحده آمریکاست .در برابر خشکی خاک و محیط، باد و برفهای سنگین مقاوم بوده و در خاک های اسیدی و قلیایی رشد خوبی دارد . از حوالی 30 سالی شروع به بذر دهی می کند .

برخی ارقام مهم :

(P. pungens &lsquoGlobosa&rsquo ) نوئل آبی کپه ای

(P. pungens &lsquoKoster&rsquo ) نوئل آبی کاستر

خصوصیات گیاهی : ارتفاع 50 متر و قطر 5

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی با زاویه 90 درجه و در حلقه ها و ردیفهای جدا از هم و شعاعی آرایش یافته اند . شاخه های فرعی به صورت متقابل و افقی قرار دارند .تاج آن خوش فرم، مخروطی و متقارن است.

برگها: سوزنها سخت و نوک تیز ، به طول 2 تا 3 سانتیمتر، دارای پاشنه کوتاه، مقطع لوزی شکل و به رنگ سبز مایل به آبی می باشند و غباری کبود رنگ تمام سطح آنرا می پوشاند. سوزنها به صورت شعاعی دور تا دور شاخه ها آرایش یافته اند .

مخروط : سیلندری یا گوشه دار و مستطیلی ، 8 تا 11 سانتیمتر طول و 2 تا 3 سانتیمتر پهنا دارد. معمولا در انتهای شاخه های سال قبل آویزان می شوند.

کاربرد آن: سطوح چمن، تکدرخت. همچنین چوب آن کاربرد صنعتی دارد.

سیستم ریشه ای : سطحی، دارای ریشه های جانبی افشان و باریک و بلند

سرعت رشد : متوسط تا کند.

آب و هوا: به یخبندان مقاوم است . به گرمای مفرط حساس است. نواحی ملایم و مرطوب را تحمل می کند. در آفتاب یا سایه خوب رشد می کند .

نگهداری:

هرس: نیازی به هرس ندارد.

تغذیه: تغذیه خاصی نیاز نیست .

آبیاری: هرماه یک بار آبیاری عمیق . زهکشی خوب ضروری است .

آفات و بیماریها : عنکبوت قرمز. سمپاشی با مالاتیون. قارچهای انگلی موجب فساد چوب آن می شوند و درمانی هم ندارند . درخت را باید ریشه کن کرده و سوزاند.

نوئل آبی کپه ای

کوتاه قد است بیشترین ارتفاع 1 متر و به صورت کروی گسترش می یابد پهنای 1/5متر. در ابتدای رشد شاخه ها گسترده و نامنظم رشد می کنند ولی در نمونه های مسن، فرمی فشرده و زیبا دارند .

از آن برای آرایش و طراحی در سبکهای مختلف باغبانی استفاده می شود .

نوئل آبی کاستر

این رقم بهترین و مشهورترین فرم آبی رنگ در میان سوزنی برگان زینتی است. به صورت طبیعی به فرم مخروطی یا هرمی زیبا آرایش می یابد . ارتفاع تا 1متر می رسد. سوزنها به رنگ سبز مایل به آبی مات می باشند. رقمی بسیار مناسب جهت تزئین باغهای صخره ای است. طراحان حرفه ای برای ایجاد مناظر رویایی در پارکهای باشکوه، از این رقم همراه با دیگر گونه های پهن برگ مانند افرای سرخ و گونه های خوش رنگ دیگر استفاده می کنند .

نراد قفقاز(Abies nordmanniana)

بومی قفقاز و جنوب شرقی دریای سیاه. بلند قامت است. نیاز فراوانی به رطوبت محیط دارد . به عناصر غذایی خاک کم توقع است ، ولی بهترین نتیجه را در خاکهای رسی می دهد . سیستم ریشه ای قوی دارد و به راحتی توسعه می یابد . در برابر باد و یخبندان مقاوم است و تا 25 - را به راحتی تحمل می کند . بهترین رشد را در نواحی سرد دارد.

خصوصیات گیاهی : ارتفاع تا 60 متر و قطر تا 2 متر گزارش شده است.

شاخه ها و تاج : شاخه های اصلی تنه منظم و به صورت شعاعی با زاویه 75 تا 80 درجه به اطراف و جوانب گسترده شده اند. شاخه های فرعی متقابل و عمود بر محور اصلی تنه هستند. تاج درختان جوان و میانسال هرمی و خوش فرم، ولی بعدا تقریبا کروی می شود.

برگها: سوزنها نواری در قسمت قاعده پهن تر و نوک آنها گرد 1تا 3 سانتیمتر، سطح روی / یا فرورفتگی کوچکی دارد . به طول 5آن سبز تیره و صاف و زیر آن 2 نوار پهن به رنگ نقره ای تا سفید وجود دارد. سوزنها به صورت کمانی دور تا دور شاخه های جوان ردیف شده اند.

مخروط : استوانه ای و بر افراشته، 17 تا 22 سانتیمتر طول و 5 سانتیمتر پهنا دارد. دارای پایکی کوتاه است .

موارد استفاده :

درختی صنعتی است و استفاده های متعددی از آن در صنایع چوب و صنایع سلولزی می شود. یک گونه زینتی مناسب است و به طرز جالبی آراسته و شکل می گیرد و به همین خاطر در پارکها و باغها کاشته می شود. هنگامی که تنها رشد کند تاج هرمی زیبایی با شاخه های گسترده رو به پایین ایجاد می کند .

سدر اطلس (Atlas Cedar)

(Pinaceae خانواده) Cedrus atlantica : نام علمی

جنبه های زیبایی: حالت رشد، برگ

کاربرد: چمنزار، تک درخت

خصوصیات گیاهی : درختی است هرمی شکل، گسترده و منظم، با حالت رشد باز و شاخه های افراشته و افقی. پوست تنه خشن و به رنگ قهوه ای تیره است .

برگها: سبز مایل به آبی، کوتاه و سوزنی شکل به طول 2 تا 5 برگهای آبی روشن دارد. glauca سانتیمتر هستند. واریته

7 سانتیمتر / میوه: مخروطهایی بطول 5 تا 5 مسطح یا در قسمت فوقانی مقعر هستند.

سیستم ریشه ای: عمقی

سرعت رشد: بسیار کند

نیازهای طبیعی

آب و هوا: گرما و سرما و حتی انجماد طولانی مدت را تحمل می کند. همچنین تابش مستقیم آفتاب و باد را تحمل می نماید .

خاک: ترجیحاً، خاک لومی یا رسی با زهکشی خوب (خاک مردابی را تحمل نمی کند.

نگهداری

&bull هرس: نیازی به هرس ندارد.

&bull تغذیه: تغذیه خاصی نیاز نیست .

&bull آبیاری: ماهی یکبار آبیاری عمقی . زهکش خوب ضروری است .

&bull آفات و بیماریها : نسبتاً عاری از هر دو است.

تکثیر

&bull کاشت بذر

سدر هیمالیا یا مقدس یا دیودار

(Pinaceae خانواده ) Cedrus deodara : نام علمی

نام آن در زبان اردو دیودار است و در عربی شجره الجن و صنوبرهندی ذ کر شده است .

جنبه های زیبایی: حالت رشد

کاربرد: چمنزار، بادشکن، تک درخت

خصوصیات گیاهی : درختی است در جوانی هرمی شکل، با حالت رشد متراکم و شاخه های افراشته و افقی که در جوانی انتهای آنها آویخته است . با بالا رفتن سن، شاخه ها چوبی تر می شوند. پوست تنه قهوه ای، در درختان مسن شیار دار و در درختان جوان خاکستری رنگ و صیقلی.

برگها: سبز درخشان، زرد یا سبز مایل به آبی، به طول 5سانتی متر سخت و سوزن مانند بوده و بطور متراکم بر روی شاخه ها آرایش یافته اند.

میوه: مخروطهایی که در قسمت بالا مدور هستند.

سیستم ریشه ای: عمقی

سرعت رشد: سریع

نیازهای طبیعی

آب و هوا: گرما و تا حدی سرما را تحمل می کند. اما به سرمای زیاد و یخبندان حساس است. همچنین تابش مستقیم آفتاب و باد را تحمل می نماید .

خاک: ترجیحاً، خاک لومی یا رسی با زهکشی خوب (خاک مردابی را تحمل نمی کند) به خشکی مقاوم است.

نگهداری

&bull هرس: نیازی به هرس ندارد.

&bull تغذیه: تغذیه خاصی نیاز نیست .

&bull آبیاری: ماهی یکبار آبیاری عمقی . زهکش خوب ضروری است .

&bull آفات و بیماریها : نسبتاً عاری از هر دو است.

تکثیر

&bull کاشت بذر

چنار Platanus Orienatlis

چنار درخت بزرگ و زیبایی ست با تنه مستقل تاجی گسترده و شاخه های قوی. این ویژگی ها موجب شده اند تا چنار در ردیف مهمترین درختان سایه دار پارکها و حاشیه خیابانها قرار گیرد.

بلندی درختان چنار در گونه های مختلف کم و بیش متفاوت است چنانچه در گونه p.orientalis به 30متر و در p.occidentalis به 40متر میرسد. قطر تنه چنار نیز زیاد است و گاه در تمام گونه های آن به بیش از 10متر میرسد .

ریشه اصلی چنار از ابتدای رشد قوی و عمیق در خاک فرو میرود و در سنین بالا میتواند تا 4متر در خاک فرو رود و از رطوبت عمق خاک استفاده نماید .

ساقه و تنه چنار دانه زاد استوانه ای و نسبتا پرچوب است. شاخه ها از ارتفاع معینی از تنه منشعب می شوند و تاج درخت را بوجود میآورند در حالی که ساقه درختان شاخه زاد چنار معمولا باریک و بلند و گاه کج و معوجند و با بالا رفتن سن درخت تنه اش صاف میشود.

پوست ساقه چنار در جوانی مفرغی رنگ است ولی ریتیدوم آن که خاکستری رنگ است هر ساله در فصل رویش از تنه درخت جدا شده میریزد. محل ریزش ریتیدوم روی تنه درخت به صورت لکه های سبز مایل به مفرغی مشاهده میشود.

ارزش اقتصادی چنار:

1-مصارف صنعتی :

چوب چنار جزء چوبهای بسیار خوب صنعتی ست که بدون آغشته کردن آن با مواد ضد عفونی کننده ،مدتهای طولانی در مقابل تغییرات جوی سالم میماند.

در،پنجره و ستونهای بسیاری از بناهای تاریخی شهرهای ایران ازجمله در اصفهان بنای عالی قاپو، چهلستون، مسجد مدرسه چهارباغ، ساختمتنهای اربابی منطقه بختیاری و غیره از چوب چنار ساخته شده است ودر سراسر عمر این بناها، سالم و بی عیب باقی مانده اند

2.مصارف دارویی:

از پوست درخت چنار برای از میان بردن لکه های پوستی ، از ریشه اش برلی درمان مار گزیدگی ،از میوه و برگ آن برای رفع ناراحتیهای حلق و گرفتگی صدا استفاده میشود.

این گونه در شرایط آب و هوایی تهران به خوبی رشد میکند و از گونه های سازگار است انتشار جغرافیایی آن در جنوب شرقی اروپا و مرکز آسیاست.

شرایط مطلوب اکولوژیک چنار خاوری:

الف: شرایط زیستگاهی:

آب و هوا: درخت چنار در هوای معتدل و کمی سرد نظیر ارتفاعات البرز و شمیرانات رشد خوبی دارد. چنار بسیار آب دوست است ودر مکان هایی که جوی آب از کنار آن میگذرد تهویه ریشه های آن بخوبی صورت میگیرد و رشد سریعی دارد.

درخت چنار در تهران ، سرمای خشک تاحدود 21- درجه سانتیگرا و گرمای 42+ درجه سانتی گراد را تحمل میکند ، ولی گرمای شدید جنوبی و ساحلی ایران را تحمل نمیکندو برگهای آن در تابستان خشک میشوند.

خاک: چنار به علت داشتن ریشه های قوی وعمیق ، در خاکهای نسبتا ریز بافت ، عمیق آبرفتی ، با رطوبت متعادل و هکشی خوب رشد میکند. در خاکهای کم عمق ، سنگلاخی، یا قلوه سنگی، متراکم یا درشت افت و آهکی رشد آن محدود میشود و قبل از فصل پاییز خزان میکند، (مانند خاک منطقه جنوب تهران که به علت فشردگی و وجود لایه های تقریبا غیر قابل نفوذ در قسمت های زیرین ، مانع از رشد ریشه ها شده است) و تجمع زیاد آب در خاک ، ریشه ها را خفه میکند. بنابرین از کاشت این درخت در خاکهایی با زهکشی نامناسب باید خوداری نمود.

برخی آفات و بیماری های مهم چنار: زنجرک چنار، سوسک چوبخوار، پروانه مینور چنار،

نحوه تکثیر چنار:

1-تکثیر از طریق بذر: چنار را در اوایل بهار در محیط خارج از گلخانه از طریق بذر کشت میکنند. قوه نامیه چنار کم است. بنابراین بلافاصله پس از بذرگیری از درخت ، باید آنرا در بستری از خاک سبک تشکیل شده است بکاریم و پس از یکسال آن را جابه جا نماییم.

2-تکثیر از طریق قلمه : برای آنکه یک نهال خوش فرم داشته باشیم، باید از شاخه درختان جوان یا پاجوشها به عنوان نهال استفاده کنیم ، زیرا این قلمه ها از قدرت ریشه زایی زیادی برخوردارند.

آلرژی زایی:

چنار گیاهی ست آب دوست با گرده های فراوان و دست کم از هر 100 نفر 20نفر به گرده چنار حساسیت دارند. گرده چنار دارای قطب های مشابه ، محور نسبتا کوچک و اگزین مشبک با شبکه های ظریف است. میوه آن که از فندقه های زیادی تشکیل شده است. پس از رسیدن متلاشی و آزاد میشوند. هریک ازین فندقه ها زایده کوچک کرکداری دارد که استشناق کرکها و گرده ها برای 20درصد مردم آلرژی زا میباشد.

انواع شمشاد Buxus

نام فارسی: بقس، شوشار، شیشار، بقش، شر، شهر و&hellip

تیپ رویشی: از نوع درختچه

وضعیت خزان پذیری: همیشه سبز

قابلیت هرس: هرس پذیر

نیاز نوری: آفتابی &ndash نیم سایه

نیاز آبی : کم نیاز

مقاومت اکولوژیک: مقاومت به گرما و آفتاب

گونه گیاهی: پهن برگ

بقیه در ادامه مطلب

مشخصات ویژه گیاه:

تمامی قسمت های گیاه سمی است.

گلدهی آن غیر قابل توجه است. (زرد رنگ کوچک)

این گیاه بذر دهی فراوانی داردو همین به حفظ آن کمک میکند.

در ارتفاع پایین تخریب می شود و با ارتفاع بالا ناسازگاری دارد به همین دلیل محدودیت رویش دارد.

ارتفاع متوسط گیاه بین ۱ر۵ تا ۸ متر می باشد.

بهترین و بکرترین جنگل آن در &rdquoخیپوس&ldquo در ساری قرار دارد.

فرم آن کروی، متراکم با بافت نیمه سنگین بوده.

روش کشت و تکثیر:

شمشاد را به روش قلمه زدن و یا تقسیم پاجوش هایش میتوان زیاد کرد

پراکندگی جغرافیایی در کشور:

در گذشته ای نه چندان دور پایه های متعددی از این گیاه در مناطق جنگلی استان های گیلان، مازندران و گلستان مشاهده می شد ولی امروزه از یک سو دراثر تصرف جنگل ها به بهانه توسعه شهرها و روستاها و از سوی دیگر به دلیل قطع و بهره برداری بی رویه از این گیاه تعداد پایه های آن به شدت رو به نقصان نهاده است. بهترین و بکرترین جنگل آن در &rdquoخیپوس&ldquo در ساری قرار دارد.

مصارف صنعتی:

چوب آن در گذشته یکی از مهم ترین گونه های صادراتی بود و از گونه ای از آن در ساخت عمارتها استفاده میشده است. (شمشاد قصب پوش)

از جنگلهای انبوه شمشاد برای تهیه الوار استفاده میشود.

از چوب شمشاد رسمی زغالی برای نقاشی کردن تهیه میشود.

در ساخت صنایعی همچون مبل های درجه یک، منبت کاری، وسایل تزئینی، دوک نخ ریسی و&hellip. کاربرد دارد.

در شمال از جنگل های شمشاد در کنار ساحل برای جلوگیری از پراکندگی شن ها استفاده می شود.

ویژگی ها و محدودیت ها: سایه پذیر نمی باشد ولی می تواند عایق صوتی و بصری مناسبی باشد.

تابش نور و گرمای خورشید بر برگ های این درخت باعث می گردد که بوی نامطبوع از آن ها متصاعد شود

شمشاد رسمی
نام لاتین: Euonymus europea
سرعت رشد: متوسط
ارتفاع: ۲ متر
قطر تاج: ۲ متر
نیاز نوری: آفتابی
&ndash نیم سایه
نیاز آبی: کم نیاز
زمان ظهور معیار زیبایی: تمام فصول
خاک مناسب: هر نوع خاک
کاربرد در فضای سبز:ک
اشت به عنوان پرچین در چمن کاریها و پارکها

شمشاد جنگلی
نام لاتین: Buxus sempervirens
سرعت رشد: متوسط
ارتفاع: ۵ متر
قطر تاج: ۵ متر
نیاز آبی: متوسط
زمان ظهور معیار زیبایی: اوایل تابستان
خاک مناسب: اسیدی
کاربرد در فضای سبز:به عنوان پرچین یا تک کاشت در پارکها و چمن کاریها

شمشاد ابلق نقره ای
خانواده:
Celastraceae
نام لاتین: Euonymus japonicus &lsquoArgento variegatum&rsquo

تیپ رویشی: درختچه

وضعیت خزان: همیشه سبز

سرعت رشد: متوسط

ارتفاع: ۵/۱ متر

قطر تاج: ۵/۱ متر

نیاز نوری: آفتابی &ndash نیم سایه

نیاز آبی: کم نیاز

معیار زیبایی: شاخساره

زمان ظهور معیار زیبایی: اوایل تابستان

قابلیت هرس: هرس پذیر

مقاومتهای اکولوژیک: مقاوم به گرما و کم آبی

خاک مناسب: هر نوع خاک

کاربرد در فضای سبز:

به عنوان پرچین یا تک کاشت

در پارکها و چمن کاریها

توضیحات: درختچه ای همیشه سبز ، حداقل دمای ۱۵ درجه زیر صفر را تحمل می کند، جهت ایجاد پرچین ، کاشت توده ای ، تک درختچه زینتی و همچنین به منظور اجرای طرح های مختلف در سطح محوطه ها مورد استفاده قرار می گیرد.

شمشاد ابلق طلایی
نام لاتین: Euonymus japonicus var. aureo-marginatum
سرعت رشد: متوسط
ارتفاع: ۵/۱ متر
قطر تاج: ۵/۱ متر
نیاز آبی: متوسط
زمان ظهور معیار زیبایی: تمام فصول
خاک مناسب: هر نوع خاک
کاربرد در فضای سبز: کاشت به عنوان پرچین در چمن کاریها، تک کاشت و پارکها

شمشاد برگ نعنایی

نام لاتین:

Euonymus japonicus &lsquoMicrophylla&rsquo

سرعت رشد: متوسط

ارتفاع: ۰ر۶ متر

قطر تاج: ۱ر۲متر

نیاز آبی: کم نیاز

زمان ظهور معیار زیبایی: اوایل تابستان

خاک مناسب: هر نوع خاک

کاربرد در فضای سبز: به عنوان پرچین یا تک کاشت در پارکها و چمن کاریها

مورد

مورد با نام علمی Myrtus communis درختچه کوچکی است که ارتفاع ساقه آن در شرایط عادی بین ۱ تا ۳ متر است. برگهایی همیشه سبز، پایا، متقابل، ساده، نوکتیز، عاری از تار و دندانه، چرمی، به رنگ سبز تیره و معطر دارد. گلهای نسبتاً درشت و زیبای مورد، رنگ سفید و بوی مخصوصی دارند و از اردیبهشت ماه تا تیر ظاهر میشوند.

پیدایش گلهای این درختچه به صورتی است که مانند برگها وضع متقابل داشته و در کنار آنها، به ساقه میپیوندند. هر گل آن ۵ گلبرگ مساوی به صورت گسترده دارد، بطوری که وجود این حالت باعث میشود پرچمهای متعدد و فراوان گل تا انتهای میله و محل اتصال میله به نهنج به صورت دستهای از تارهای بلند و ظریف رویت میشوند.

برگ، میوه و گلهای روی ساقه مورد دارای خواص دارویی هستند و این درختچه بیشتر در نواحی شمال ایران، فارس، کرمان، بندرعباس و یزد رویش دارد.

مورد، اثر ضدعفونی کننده دارد و از آن در مصارف داخلی و خارجی میتوان استفاده کرد همچنین مقوی معده، نیرو دهندهاست و در رفع بیماریهای دستگاه تنفس و مجاری ادرار به کار میرود.

گیاه مورد از جمله گیاهانی است که بواسطه شرایط خاص رویشگاهی و رشد و توسعه در مناطق گرم و نامساعد در حفظ و نگهداری ارکان محیط زیست در این مناطق نقش به سزایی دارد. توجه بیشتر به این گونه از گیاهان علاوه بر رونق و توسعه اقتصاد روستایی با کاهش تخریب و در نتیجه پایداری محیط زیست مناطق نیمه خشک کشور همراه است.


پراکندگی جغرافیایی این گونه در ایران نسبتاً وسیع و اغلب در استان های گرمسیری جنوب و مرکز ایران می روید و علاوه بر ایران افغانستان، پاکستان و مناطق مدیترانه ای نیز می روید. درختچه ای همیشه سبز و بسیار زیبا که اغلب گرما پسند بوده و در مناطق گرمسیری ایران و بندرت در نواحی معتدله و معتدله گرم می روید. درختچه ای است که گاهی جنبه تقدس داشته در کنار زیارتگاه ها و پرستشگاه های مذهبی نیز کاشته می شود. عطر زیبا و دل انگیز برگ های آن جلوه ای خاص به این درختچه می دهد.

برگها بخش داروئی درختچه های مورد می باشند. برگهای این گیاه دارای اسانس، تانن، فلاونوئید، ویتامینCو فاقد الکالوئید و گلیکوزیدهای قلبی می باشد. میزان اسانس برگها به میزان 5/1 تا 2 درصد می باشد.عمده ترکیبات اسانس مورد ترپینولن ، سینئول، لینالول، ترپینئول و لینالیل استات تشکیل می دهد.

بهترین زمان جمع آوری برگ ها از اواسط بهار تا اواسط تابستان می باشد که گیاه حداکثر فتوسنتز را انجام می دهد. برگها چنانچه در سایه آفتاب خشک شوند رنگی پر رنگ و بویی مطبوع و تند خواهند داشت. اما در صورتی که در مقابل آفتاب شدید خشک گردند به رنگ زرد متمایل و بوی بسیار کمی خواهند داشت.

زرشک

گونه های زرشک زینتی را در سه گروه می توان دسته بندی کرد: خزان دار زرشک به خاطر دارا بودن ویژگی های مناسبی مثل گلهای خوشه ای زرد تا نارنجی، میوه های قرمز تا آبی - بنفش تغییر رنگ زیبای شاخ و برگ در پاییز و ارتفاع مختلف از 30 سانتی متر تا حدود 2/5 متر در طراحی فضای سبز در باغهای صخره ای تا حاشیه پارکها به صورت منفرد یا در دسته های کوچک کاربرد دارند. ارقام زینتی زرشک از نظر شکل و رنگ برگها و میوه هایشان دارای تنوع بسیار زیادی هستند. بیشتر زرشکهای خزان دار منشا آسیایی دارند کاملا مقاوم بوده و در آفتاب یا کمی سایه و تقریبا در هر خاکی که زهکشی خوبی داشته باشد به آسانی رشد می کنند. این گونه معمولا برگهای تخم مرغی و جبه های قرمز رنگ دارند. زرشکهای همیشه سبز دارای برگهای چرمی اغلب کاردی شکل و دندانه دار با میوه های آبی سیاه و ارغوانی می باشند. آنها عمدتا منشا آسیایی داشته و تعداد کمی نیز از آمریکای جنوبی هستند.
Berberis darwinii
، B.stenophylla دو رگه زیباترین درختچه های همیشه سبزی هستند که پرورش داده می شوند. زرشک امریکایی بومی شمال شرق آمریکاست زرشک ژاپنی اغلب به عنوان پرچین یا یک درختچجه زینتی کاشته می شود و چندین رقم با شاخ و برگ ارغوانی یا زرد پاکوتاه آن در طراحی فضای سبز کاربرد دارد.

جالب است بدانیم که زرشک ژاپنی که متداول ترین گونه زرشک مورد استفاده در طراحی فضای سبز در نقاط مختلف دنیاست و از قابلیت سازگاری خوبی نیز برخوردار است تا سال 1981، 16 رقم مختلف زیبا معرفی شده که از نظر رنگ برگ در دوگروه برگ قرمز ارغوانی با نام atropurpurea و گروه برگ سبز قرار می گیرند.

B.thunbergi Thornless بدون خار با عادت رشدی به فرم شبه کروی و اندازه نهایی 180-120 سانتی متر
B.thunbergi Aurea با برگهای زرد روشن این رقم حالتی از تظاهر ژنهای مغلوب را دارد.
B.thunbergi Erecta
شاخه های به صورت راست و مستقیم رشد کرده و تعداد بسیار کمی شاخه جانبی تولید می شود.

B.thunbergi atropurpurea Crimson pygmy با رشد کوتاه و متراکم (ارتفاع 60-45 سانتی متر) و شاخ و برگ ارغوانی زیبا
گونه های جنس ماهونیا که قبلا جزو جنس زرشک قلمداد می شدند درختچه هایی همیشه سبز هستند که دارای برگهای چرمی با گلهای زرد خوشبو و میوه های آبی رنگ خوراکی بوده و پرورش می یابند. امروزه بیش از 170 گونه و رقم زرشک که غالبا زینتی هستند کشت و کار می شوند.
متخصصان علوم باغبانی به پرورش ارقام و گونه های زینتی زرشک پرداخته اند. به عنوان مثال مهمترین ارقام باغی B.vulgaris را می توان به شرح زیر خلاصه نمود.

ارقام alba با میوه های سفید albo variegata با برگهای به اشکال مختلف سفید رنگ aureo- marginata با برگهای حاشیه زرد طلایی arganta marginata با برگهای حاشیه نقره ای و (atro-purpura (var.purpurea با برگهای ارغوانی تند.

همچنین از انواع باغی گونه B.vulgaris که حائز اهمیتند می توان به asperma که بدون بذر است Dulcis که اسید کمتری دارد Lutea با میوه های زرد رنگ و Sulcata با شاخه های گوشه دار اشاره نمود.
با استفاده از گونه های پرخار زرشک و کشت متراکم آنها در حاشیه باغها می توان حصار غیر قابل نفوذی حتی در برابر حیوانات ساخت و بدین ترتیب در هزینه دیوارکشی نیز صرفه جویی نمود.
در ایران خصوصیات دو گونه زرشک بومی از نظر خصوصیات زینتی و کاربرد در فضای سبز مورد بررسی قرار گرفته و پیشنهادهای به شرح ذیل مطرح شده است:

زرشک زرافشانی مناسب برای کشت گروهی در وسط بزرگ راهها قابل کشت در حاشیه استخرها و آبریزها، جایگزین پیرکانتا در برخی محل ها.

زرشک معمولی مناسب برای کشت توده ای به عنوان درختچه پوشاننده و راهنما قابل کشت در حاشیه رودخانه ها و کشت آن به عنوان پرچین.

از زرشک علاوه بر مصارف گفته شده جهت رنگ کردن الیاف پشم، ابریشم و پنبه استفاده می شود. دلایل متعددی برای استفاده از رنگهای گیاهی و معدنی برای رنگ کردن به خصوص پشم وجود دارد که عمدتا پایداری این رنگها و حفظ محیط زیست در نتیجه کاربرد آنهاست.

تمشک

نام فارسی : تمشک وحشی

نام علمی: . Rubus sp

نام انگلیسی: Blackberry

خانواده : Rosaceae

تیپ رویشی: درختچه

وضعیت خزان: خزان کننده

سرعت رشد: سریع

ارتفاع: 5/1 متر

قطر تاج: 1 متر

نیاز نوری: آفتابی

نیاز آبی: کم نیاز

معیار زیبایی: گل، میوه و شاخساره

زمان ظهور معیار زیبایی: بهار و تابستان

قابلیت هرس: هرس پذیر

مقاومتهای اکولوژیک: مقاوم به گرما و کم آبی

خاک مناسب: هر نوع خاک

کاربرد در فضای سبز: کاشت در د یواره ها، باغهای صخره ای، سطوح شیب دار و پارکها

وضعیت سازگاری با شرایط اکولوژیک موجود: عالی

گیاه شناسی:

این جنس در ایران ۸ گونه گیاه علفی و درختجه ای غالبا&rdquo تیغدار با نام عمومی تمشک دارد که در مناطق جنگلی و غالبا&rdquoسایه می رویند.گیاهانی هستند دائمی با شاخه های چوبی دوساله به صورت بوته ای و بالارونده. طول ساقه های آن حداکثر به ارتفاع ۲ متر می رسد و پوشیده از خار است. برگ ها شانه ای و دارای ۳ تا ۵ پرچه با حاشیه ای مولی قسمت زیرین برگ ها نرم و کرکدار است. دمبرگ کوتاه و خاردار می باشد. گل ها به صورت مجتمع روی شاخه ی انتهایی در خرداد ماه ظاهر شده و دارای پنج گلبرگ سفید و پنج کاسبرگ و تعداد زیادی پرچم می باشد.

یک گونه از این جنس بنام .Lahidjanesis Rech تمشک لاهیجانی که مختص لاهیجان و اطراف آنست و تمشک بسیار خوشمزه ای است .

تکثیر:

این گیاه از طریق قلمه و خوابانیدن انتهای شاخه به راحتی تکثیر می یابد.

مواد موثره:

تانن ها، پلی پپتیدها، روغن فرار، مواد معدنی و قندها، فراگارین و ویتامین های K,E,C,A,B و اسید سالیسیلیک می باشد.

دیوار نگاری عمودی بر بستری غیر از گیاه:

انواع پیچک ها:

پیچ امین الدوله:
پیچ امین الدوله ، Lonicera از گیاهان خانواده کاپریفولیاسه Caprifoliaceaو جزو گیاهان بالارونده و متداول قدیمی بوده و در بیشتر منازل قدیمی برای پوشش آلاچیق ، چَپَر ، داربست های چوبی ازآن استفاده میکردند . این گیاه به نام امین الدوله صدر اعظم ایران در دوران سلطنت قاجار از این جهت نامگذاری شده که گویا اولین بار توسط امین الدوله به ایران آورده شده است در حالی که نام علمی آن لونی سرا Lonicera میباشد .
از انواع مشهور آن عبارتند از :

۱ ـ پیچ امین الدوله پریکلی منیوم L.periclymenium: است که عطری بسیار دلپذیر دارد . گلهای لوله ای شکل گلدسته ای به رنگهای سفید ، کرم و ارغوانی ملایم تمام گیاه را می پوشاند . شکفتگی گلهایش از اواسط خرداد تا شهریور ماه است .

۲ ـ پیچ امین الدوله بلژیکا L.belgica: که شکفتگی گلهایش زودرس میباشد. گلبرگها به رنگهای گوناگون مشاهده میشوند و بخصوص قسمت خارجی گلبرگها تیره تر است .

۳ ـ پیچ امین الدوله سرو تینا Serotina: که شکفتگی گلهایش به کندی وآرام صورت میگیرد. از ارقام دیگر این گیاه نوعی دورَگِه وجود دارد که گلهای زرد پرتقالی و برگهای دائمی دارد. گلهای این گونه بخصوص بدون عطر و دارای دوام طولانی است و ازتیرماه تا آذرماه ادامه دارد. دو رَگِه دیگری از این درختچه وجود دارد که دارای گلهای زرد ارغوانی بوده و فقط در تابستان گل میدهد .

۴ ـ پیچ امین الدوله ژاپونی L.japonica: این گونه از انواع مقاوم و نیرومند است . از اردیبهشت ماه تاهنگام یخبندان غرق درگلهای سفید میباشد . در اواخر دوران گلدهی گلبرگهایش به رنگ زرد و یا کِرِم در میآیند و تا کنون دو رقم ژاپنی آن مشاهده شده است .

۵ ـ پیچ امین الدوله چینی L.chinensis: دارای گلهای صورتی و برگهای ارغوانی است و تضاد بیناین دو رنگ حالت عجیبی بوجود می آورند .

۶ ـ پیچ امین الدوله رتیکولاتا L.Reticulata: از انواع پاکوتاه بوده در سینه مال و خاکهای شیب دار برای جلوگیری از ریزش خاک و سبز کردن خاک مورد استفاده قرار میگیرد .

تمام انواع این درختچه پیچنده هستند و شاخه ها بدور پایه انتخاب شده میپیچند . پایه ها میتوانند به شکل طاق کوچک یا داربست های چوبی کوتاه و بلند انتخاب شوند. این درختچه نیاز مبرم به آفتاب و محلهای آفتابرو دارد .خاک غنی و آب فراوان از احتیاجات اولیه رویش این گیاه میباشد.
احتیاج به هرس مفصل ندارد ولی باید هر چند وقت یکبار هرس کوچکی روی شاخه های آن انجام پذیرد تا زمانی که محل خود را پوشیده و سر سبز نگاه دارد .

برگ ها

برگ ها همیشه ایام سبزند اما در زمستان قسمت های پایین شاخه ها تعدادی از برگ های خود را از دست می دهند.

گلدهی

گل ها که معمولاً زرد یا سفیدرنگ هستند، بسیار معطرند و در اوایل بهار شکفته می شوند. در بعضی گونه ها گل ها ابتدا سفیدرنگند ولی به تدریج زرد می شوند.

نور

بدون شک گیاهان گلدار برای گلدهی به نور کامل آفتاب احتیاج دارند اما برای پیچ امین الدوله محیط های نیمه سایه و حتی سایه کامل مشکل خاصی ایجاد نمی کند اما به هر حال تاریکی به عنوان یک عامل محدودکننده، گلدهی را به تاخیر می اندازد و موجب کاهش گل ها می گردد.

ازدیاد

پیچ امین الدوله را می توان به آسانی با روش های مختلفی مانند خوابانیدن شاخه و یا قلمه ساقه تکثیر نمود.

تکثیر به روش قلمه

بهار زمان مناسبی برای ازدیاد پیچ امین الدوله است. در بهار از ساقه های برگدار و نرم که قدری چوبی هستند، قلمه تهیه میشود. بهتر است بستر کاشت قلمه ها خیس و نمناک باشد.

خوابانیدن شاخه:

خوابانیدن شاخه روش مناسبی برای ازدیاد پیچ امین الدوله است. شاخه های بلند را طوری در خاک قرار میدهند که نوک شاخه ها بیرون از خاک باشد. عمق مناسب برای قرار گرفتن شاخه در خاک حداقل سه سانتی متر است.

بعد از یک یا دو ماه شاخه در محل تماس با خاک ریشه می زند. اگر عمل خوابانیدن شاخه در گلدان انجام شود، به سادگی می توانیم بعد از ریشه دار شدن، شاخه ها را با قیچی از پایه اصلی جدا کرد و گلدان را به محل مناسب منتقل کرد.

هرس:

هرس پیچ امین الدوله بیشتر به منظور فرم دهی انجام می شود، شاخه های مزاحم را حذف کنید و شاخه های خوش فرم را به قیم ببندید. معمولاً بعضی از شاخه های داخلی پیر و گاهی خشک می شوند. آنها را جدا کنید. تا گیاه شکل مناسب خود را پیدا کند.

کلماتیس:

گیاه خانواده رانونکولاسه، پیچ رونده و زیبای کلماتیس اورینتالیس Clematis orientallis است. برای پوشاندن نرده های باغ ها یا استفاده در آلاچیقها و هر جایی که بخواهند منظره سبز و همراه با گل ایجاد کنند از این گیاه استفاده می کنند. رنگ آبی، بنفش و صورتی در اندازه های کوچک و بزرگ کلماتیس باعث شده که آن را به منظورهای مختلف استفاده کنند.

کلماتیس گیاهی است که بوته بادوام و طولانی از نظر گل دهی دارد. این گیاه از اوایل اردیبهشت ماه تا زمان سرما به حالت گلدار دیده می­شود. کلماتیس برای فضای آزاد که خواهان گل­هایی با دوره طولانی گل ­دهی باشد مناسب است.

کلماتیس بوسیله پیوند روی نهال های بذری تکثیر می شود. پیوند به دو صورت انجام می­گیرد:

1. پیوند در گلخانه؛

2.پیوند در فضای آزاد.

اگر پیوند در گلخانه صورت گیرد، گیاهان را در گلدان قرار می دهند و پیوندک را از پیوندک های در حال خواب زمستانه جدا می کنند. این پیوندک ها قبلاً شناسایی شده اند و براساس رنگ و درشتی گل به آنها شماره می دهند. و بعد از انتقال به گلخانه آنها را روی پایه بذری بشکل پیوند انگلیسی پیوند می دهند.

پیوند در هوای آزاد به شکل تی T است که در 2 فصل آن را انجام می دهند، یکی در اواسط بهار حدود ماه خرداد، دیگری پیوند خواب در شهریور ماه. پایه های پیوند شده با مراقبت و نگهداری در سال آینده گل های مورد نظر را تولید می کنند.

اگر کلماتیس را پیوند نزنند فقط ارقام کلماتیس اورینتالیس (کلماتیس وحشی) گل های کم و بسیار کوچکی تولید میکند. اما کلماتیس های پرورشی گل های درشت در تمام طول سال تولید می کنند، لذا تکثیر پیوندی این گیاه ضرورت دارد.

پیچ اناری:

این گیاه رونده از خانواده بینو نیاسه Bignoniaceae بوده برگهایش مرکب و نامنظم و گلهائی به رنگ قرمز نارنجی دارد .

دو نوع از این گیاه رونده تا کنون شناخته شده است که دارای شاخه های نیرومند بالارونده و برگهای آویخته می باشند .

1 ـ C. radicans : یا یاس ویرجینی بوسیله ریشه های هوائی و ساقه های بلند خود به دیوار متصل می شود .

ریشه های هوائی مجهز به چنگکهائی برای اتصال به دیوار ، پایه یا داربست می باشند .

گلهای لوله ای نارنجی و براق این گیاه در اوایل پائیز شکفته میشوند و بشکل یک دسته گل در انتهای ساقه ایکه در همان سال رشد کرده است ظاهر میشود و یک رقم از این دسته دارای گلهای زرد رنگ هستند .

2 ـ C. chinensis یا C. grandiflora : شاخه ها و گلهای درشت تری نسبت به سایر انواع خود دارد به دلیل فقدان چنگکهای ریشه ای از مقاومت کمتری برخوردار است و اصولا این دسته دارای قدرت کمتری از دسته قبلی هستند و گلهای دهان باز آن به رنگ قرمز یا نارنجی براق می باشند.

نوع دورگِه C. tagliabuana : به نام مادام گالن Mme Galen دارای گلهای قرمز است که در تیر و مرداد گل می دهد و با سایر مشخصات آن مثل ارقام قبلی می باشد .

اصولا پیچ اناری گیاهی کم توقع بوده احتیاج چندانی به تغذیه کافی و در نتیجه کود ندارد .

هوای سرد چندان ناراحتی برای این گیاه تولید نمی کند .

خاکهای آهکی ضرر زیادی برای این گیاه ندارند و اصولا با هر شرایطی خود را تطبیق میدهد .

در مکانهای آفتابرو گلهایش زودتر ظاهر می شود .

طرز تکثیر :

این گیاه به سه طریق قلمه زدن ، جداکردن پاجوش و خواباندن شاخه تکثیر میشود .

آبشار طلایی

نام فارسی : آبشار طلائی

نام علمی:Rosa banksian

نام انگلیسی : Banksian rose

خانواده: &zwj Rosaceae

گونهای رز بالارونده با بلندی و گستردگی ۱۰ متر که روی دیوار، فنس و پرگولا هدایت میشود. دارای برگهای کوچک سبز پررنگ است. گلهای فراوان، زرد رنگ و غیر معطر آن در اواخر بهار ظاهر میشوند.

روش تکثیر:

به وسیله قلمه نیمه خشبی در پائیز و پیوند جوانه در تابستان امکانپذیر است.

نوع خاک: خاک معمولی + کو دامی و مقداری ماسه

شکل ظاهری برگ وگل:

پیچ بالارونده قوی بدون خار که در اواسط بهار خوشه های گل طلائی رنگ به قطر 5/2 سانتی متر می دهد تا ارتفاع ده متر رشد می کند . برگها کوچک و سبز کم رنگ می باشند.

نیازهای محیطی:

&bull دما: حداقل 15- درجه سانتیگراد

&bull نور: کامل

&bull آبیاری: کم

به مکان آفتابی و خاک غنی و مرطوب با زهکشی خوب نیاز دارد. حداقل دمای قابل تحمل آن ۱۵- درجه سانتیگراد میباشد

آفات و بیماریها: مورد خاصی ندارد .

پیچ کانگورو

مشخصات: اسم علمی پیچ کانگورو Cissus antractica ، از خانواده Vitaceae می باشد این جنس

دارای ۳۵۰ گونه مختلف از گیاهان خشبی همیشه سبز بالا رونده و حاوی ده گونه با ساقه گوشتی

است. پیچ کانگورو، بومی استرلیا بوده و ارتفاع آن به ۵ تا ۶ متر می رسد. برگهای براق و سبزآن شکل

تخم مرغی داشته و درای لبه دندانه دار تیز می باشد. طول برگها در حدود ۱۰ سانتی متر است. از این

گیاه به صورت آویزی هم می توان استفاده کرد.

مراقبت: این گیاه به نور کم تا متوسط، دمای بین ۱۰ تا ۲۲ درجه سانتیگراد، مقدار متوسط آب احتیاج

دارد و خاک باید همیشه دارای رطوبت باشد و در هر بار آبیاری نباید آب زیاد به گیاه داد. رطوبت نسبی

هوا بین ۵۰ تا ۷۰ درصد برای این گیاه مناسب می باشد. سیسوس خاک قلیایی با PH حدود ۷-۸ را می

پسندد.

دما: 25در روزهای 25-30 درجه سانتی گراد و در شب 10-15 درجه سانتی گراد را دوست دارد.

رطوبت:در تابستان هفته ای 2 بار غبار پاشی شود.

آبیاری: نیاز آب متوسط دارد در فصل گرما هفته ای 2 بار و در فصول سرد 10-12 روز یکبار کافی است.

تغذیه:در فصول رشد هر 20-40 روز یکبار گیاه را با کودهای کامل تغذیه نمایید

تنوع: در حدود سیصد و پنجاه گونه و زیرگونه دارد. شاخههای آنها چوبی از نوع چوب انگور به نام ویتاسهآئه Vitaceae میباشد. برگها

اغلب گوشتی و گاهی آبدار هستند. گونه C.incisa از شناخته شدهترین گونههای آن میباشد. گونه

C.Antarctica که به آن پیچ کانگورو میگویند، از رایجترین گونهها است. خاستگاه و سرزمین اصلی این

گیاه مناطق حاره و معتدل تا گرم و مناطق حول خط استوا مانند استرالیا، امریکای مرکزی و افریقای

شمالی و مرکزی میباشد. همه گونههای این خانواده رونده نیستند ولی همگی با روش قلمه زدن تکثیر

میشوند. درازای برخی از آنها تا بیست متر هم میرسد. اما درازای پیچ کانگورو سه یا چهار متر

میباشد. سرعت رشد آن بسیار خوب است و توسط پیچکهای خود به جلو میرود و خود را به بدنه

سایر گیاهان و اشیا میچسباند. رشد خوب گیاه و نیز بی توقع بودن گیاه موجب شده در نزد مردم

محبوبیت خاصی به دست آورده و همه جا خود را دوست داشتنی جای دهد.

این گیاه با آنکه بومی مناطق گرمسیر است، آب و هوای خنک را بیشتر دوست دارد و رشد خوبی را در

آن نشان میدهد. هم در آفتاب و هم در سایه رشد دارد. اما سایه روشن را بیشتر دوست دارد و به جز

در زمان قلمه زدن، به آب زیادی احتیاج ندارد. زمان قلمه زدن در اوایل فصل بهار و ترجیحآ اواخر فصل

زمستان است.

دیوارنگاری گیاهی افقی:

چمن

چمن ها جزو تیره گندمیان(Graminae) محسوب شده و گیاهانی علفی می باشندکه در طول دوره رشد رویشی یا فاقد رشد طولی ساقه بوده و یا به میزان اندکی رشد طولی ساقه خواهند داشت. در واقع دوره رشد رویشی شامل توسعه پنجه ها(tillers) ، ریزوم و استولون می باشد. در نتیجه می توان چنین نتیجه گیری کرد که بیشتر بخش رویشی آنها شامل برگ است.همچنین به علت اینکه ساقه ها و نقاط رشد(جوانه ها)به صورت متمرکز در نزدیک سطح زمین قرار گرفته اند،قابلیت جیده شدن در نوبت های متوالی را دارند،بدون اینکه به نقطه مریستمی آنها آسیبی وارد آید.

ریشه

ریشه چمن افشان و متراکم و نسبتا کم عمق می باشد.عمق ریشه اغلب کمتر از ۱ متر و به ندرت بیش از ۲ متر است. در چمن های فصل سرد ،بهترین زمان رشد ریشه در اوایل بهار و پاییز است و دمای بهینه رشد ریشه اندکی کمتر از دمای مناسب رشد ساقه است.به نحوی که ریشه حتی در زمستان هم دارای رشد می باشد،مگر اینکه زمین یخ زده باشد.

چیدن شدید و مداوم چمن،دمای زیاد،شرایط نامساعد فتوسنتز(سایه) بر رشد ریشه تاثیر منفی دارد و باعث افزایش رشد برگ و همچنین افزایش نسبت بخش هوایی به ریشه گردیده که اثری منفی در رشد گیاه خواهد داشت.

ساقه

گیاهچه ها در طول دوره رویشی دارای ساقه نزدیک به سطح زمین و گره های ساقه بهم فشرده اند. برگها در بالای این جوانه انتهایی توسعه یافته و به صورت غلاف رویهم قرار می گیرند.ساقه حاوی جوانه انتهایی و میانگره های کوتاه بوده و از قسمت بیخ، پنجه ها و در زیر خاک ریشه ای فرعی پدید می آیند. ساقه چمن ماشوره ای و به صورت تو خالی و دارای گره و میانگره است.

پنجه زنی(Tillering)

مرحله ای از رشد رویشی گندمیان است که گره های نزدیک بهم با ایجاد پنجه اول در زیر خاک و شاخه های فرعی و پنحه های بعدی و متعاقبا ایجاد پنجه های ایجاد شده ، مرحله پنجه زنی را پدید می آورند.بنابراین تیره گندمیان قادرند به جای انشعاب ساقه در ارتفاع بالای خاک،نزدیک خاک و زیر خاک شاخه دهی نمایند که به آن فرایند پنجه زنی گفته می شود.

ریزوم و استولون

ریزوم به ساقه های زیر زمینی افقی اطلاق می شود.استولون شبیه ریزوم بوده ولی رشد آن خزنده و بر روی زمین است.همچنین در سطح زمین تولید ریشه می کنند.تفاوت بین ریزوم و ریشه در این است که بر روی ریزوم گره ها پدید می آید.در واقع ساقه های زیر زمینی خزنده را ریزوم و ساقه های رو زمینی خزنده را استولون گویند.

برگ


در چمن ها برگ شامل پهنک و غلاف(بخش پایینی)می باشد.

نتیجه گیری

فضای سبز شهری بر اکولوژی شهری به ویژه اقلیم، هوا، خاک، آب های زیر زمینی و جامعه حیوانی تاثیر می گذارد. مهم ترین اثر فضای سبز در شهرها، کارکردهای زیست محیطی آنهاست که شهرها را به عنوان محیط زیست جامعه انسانی معنی دار کرده است و با آثار سوء گسترش صنعت و کاربرد نادرست تکنولوژی مقابله نموده، سبب افزایش کیفیت زیستی شهرها می شوند. امروزه جامعه شناسان، روان شناسان و پزشکان بر این باورند که فضای سبز افزون بر تامین بهداشت جو و محیط مکانهای مسکونی، نقش مثبتی در سلامتی شهروندان به عهده دارد. دیوارنگاری گیاهی تلفیقی است از هنر دیوارنگاری و طراحی فضای سبز که با استفاده از گیاهان به عنوان مواد و مصالح اثر ایجاد میشود. شناخت گونه های گیاهی که می توانند در طراحی فضای سبز و دیوارنگاری گیاهی به کار آیند، با توجه به کمبود آب و کیفیت نامساعد خاک در اکثر نقاط کشور و استفاده از گونه های بومی به صورت ضرورتی اجتناب ناپذیر در می آید. گیاهان و فضای سبز در روند زندگی انسانها به خصوص هنگام فراغت از کار و تکاپو به عنوان مامنی جهت التیام اعصاب و روان انسان، نقش موثری دارند و این نقش در بقای حیات در کره خاکی با اهمیت تر می گردد. ضرورت ایجاد و حفظ پوشش سبز گیاهان یکی از بدیهیات زندگی است و مثلث بقا و دوام انسان که شامل آب، هوا و غذا است بدون وجود گیاه هیچ گاه تکمیل نمی گردد ، زیرا هم تامین اکسیژن و هم غذاسازی فقط با وجود گیاه امکان پذیر خواهد بود. با توجه به ضرورت در حیات انسانی و از آنجا که انسان موجودی است تنوع طلب، لذا در فضای سبز شهری علاوه بر ضرورت بهاء دادن به درختکاری، ایجاد تنوع هم از دیگر فاکتورهای مهم به نظر می رسد. استفاده به جا و مناسب از پوشش گیاهی، احداث و نگهداری آثار هنری گیاهی، نیاز به تجربه ، دانش، تحقیق و تفحص و شناخت نیازهای گونه های گیاهی مختلف دارد، تا رابطه دیرین انسان و طبیعت تقویت شود و انسان بار دیگر با طبیعت فراموش شده آشتی نماید. در ایجاد تنوع گیاهی در فضای سبز شهری و دیوارنگاری گیاهی همواره محدودیت های هوا و اقلیم، خشکی، باد، تابش بیش از حد خورشید و غیره وجود دارد که همین امر باعث کاهش تنوع می گردد. در پایان یادآور می شویم تنوع محیط جغرافیایی ایران و حاکم بودن وضعیت آب و هوایی گوناگون از منطقه ای به منطقه دیگر در پهنه وسیع کشور، سبب رویش جامعه گیاهی متنوعی شده است. این تنوع که سیمای جغرافیایی گیاهی و به دنبال آن جغرافیای زیستی را جان می بخشد، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر اکولوژیکی اهمیت شایان توجهی دارد. گروهی از گیاهان دارویی مانند رزماری، اسطوخودوس، بومادران، سانتولینا، گل محمدی، انواع ختمی، اکالیپتوس، سپستان، کارم رنگی، مورد، خرزهره، همیشه بهار، برگ بو، اقاقیا، کرچک قرمز، مغربی، کم و بیش در فضای سبز کشور کشت می شوند ولی گروه دیگری مانند کورک، سرخارگل، خارشتر، گل گاو زبان، گاو زبان بوراگو، بابونه، بومادران استاندارد، زوفا، سداب، بیدمشک، عناب و سماق، قابلیت واردشدن به فضای سبز و آثار هنری گیاهی را دارند اما تابحال مورد توجه جدی قرار نگرفته اند.

0 دیدگاه

افزودن دیدگاه


مقالات اخیر گروه